Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.
2026/11/18

„Nakarmcie mną psa” – pogarda, ostatnia własność człowieka sprzedanego. Jigoku Dayū.

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Kurtyzana o imieniu Piekło miała zostawić pod poduszką jedno życzenie. Spróbuję odpowiedzieć, co musi się stać z człowiekiem, żeby tak powiedział, i co z tego wynika dla nas. Uczciwie ostrzegam, że będzie ponuro. Jeśli szukasz dziś pogody ducha, wróć proszę do tego tekstu innego dnia.

 

我死ば焼な埋な野にすてゝ痩たる犬の腹をこやせよ

(Ware shinaba / yaku na uzumu na / no ni sutete / yasetaru inu no / hara o koyaseyo)

 

„Gdy umrę,
nie palcie mnie, nie grzebcie,
rzućcie w polu
i utuczcie brzuch
wychudzonego psa.”

 

- wiersz znaleziony pod poduszką Jigoku,

Santō Kyōden, „Honchō suibodai zenden”,

rozdz. 7, 1809

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Jest druga połowa XV wieku. Nocą z domu uciech w portowym Sakai wynoszą drewnianą kadź zawieszoną na drągu. W środku jest ciało dziewiętnastoletniej kobiety, obmyte i ubrane w jeden płócienny całun, na którym ktoś wypisał tuszem słowa sutry. Jeszcze kilka dni temu przynosiła właścicielom tysiące sztuk złota. Na drodze czeka mnich. Tragarze są pewni, że stanie na czele pochodu i zacznie recytować, tymczasem on zaczyna tańczyć: podskakuje przed kadzią, wymachuje rękawami i na całe gardło śpiewa modną piosenkę z dzielnic rozkoszy. Tak dochodzą do cmentarzyska przy świątyni Kumeda. Tam wyjmują ciało z kadzi, kładą je w chwastach i wracają do domu.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Zrobili dokładnie to, o co prosiła. Pod jej poduszką znaleziono pasek papieru z wierszem kończącym się: „rzućcie w polu i utuczcie brzuch wychudzonego psa”. Nosiła imię 地獄 (jigoku), złożone ze znaków „ziemia” i „więzienie”, czyli Piekło, i wybrała je sobie sama. Legenda dodała jej z czasem tytuł dayū, należny najdroższym kurtyzanom, i pod nim ją zapamiętano: Jigoku Dayū. Tańczącym mnichem był Ikkyū Sōjun (1394–1481), poeta i największy skandalista w dziejach japońskiego zen. Świadków tej sceny nie było. Ułożył ją w 1809 roku powieściopisarz z Edo, a kobieta o imieniu Piekło jest figurą legendy i nie zostawiła w archiwach ani jednego własnego słowa. Tyle że autor pisał dla miasta, w którym każdy wiedział, co się dzieje z ciałami kobiet z domów uciech, i nikt nie wziął tego wiersza za przesadę. Nawet jeśli ta jedna kobieta nigdy nie istniała, takich jak ona były dziesiątki tysięcy.

 

Dlatego nie będę rozstrzygać, czy istniała. Nie będę też opowiadać o barwnej zjawie z orszakiem szkieletów, jaką Jigoku Dayū bywa na dzisiejszych obrazkach, bo w tej historii nie ma nic zabawnego i chcę ją opowiedzieć tak, jak na to zasługuje. Interesuje mnie samo zdanie. Żeby człowiek u progu śmierci nazwał własne ciało karmą dla psa, musi mieć za sobą długą szkołę, i tę szkołę da się opisać dość dokładnie: umowa, cennik, kij, choroba, dół za miastem. Zostały po niej dokumenty, a nawet zeszyty zapisane ręką samych kobiet. Chcę prześledzić tę drogę po kolei i zobaczyć, co robi pogarda, kiedy najpierw spada na człowieka z zewnątrz, potem kieruje się w nim na własne ciało, a na końcu obejmuje cały świat. Nie ukrywam, że ten wiersz budzi we mnie coś więcej niż współczucie. Jest w nim pewna twardość i surowa odwaga – i dlatego trzeba go przeczytać bez taryfy ulgowej.Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Trzy ryō za cztery lata

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.W 8. miesiącu 2. roku ery Kaei (1849) kancelaria naczelnika dzielnicy Yoshiwara w Edo spisała zeznania kobiet z domu Umemotoya przy ulicy Kyōmachi. Zachowały się w odpisie razem z ich zeszytami, a całość opublikowała historyczka Yokoyama Yuriko. Dwudziestoczteroletnia Kohina zaczyna od tego, że rodziców straciła wcześnie i nie wie na pewno, gdzie się urodziła. Przechodziła z rąk do rąk, a ostatni kontrakt opiewał na 4 pełne lata za 3 ryō. Shigemoto, lat 28, pochodziła ze wsi pod Uedą w górach Shinano. Matka umarła, ojciec zbankrutował i przywędrował z córką do Edo, do krewnych równie biednych jak on. Oddał ją do domu uciech, a za otrzymane pieniądze, jak mówi ona sama, wrócił w rodzinne strony. Toyohirę sprzedano w wieku 13 lat na lat 15, za 8 ryō.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Ryō to złota moneta. Bank Japonii przelicza ją dla tej epoki, przez cenę ryżu, na 40 000–60 000 dzisiejszych jenów, czyli 1000–1500 złotych. Lepszą miarę daje sama dzielnica: noc z najdroższą kobietą kosztowała ryō albo więcej. Cztery lata Kohiny wyceniono więc na 3 takie noce. Tak drogich kobiet prawie zresztą nie było: w drukowanym przewodniku po dzielnicy z 1847 roku na 5121 wpisanych tylko jedna miała cenę ryō za noc.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Słowo „sprzedać” nie pada w żadnej umowie. Pisano o służbie na określoną liczbę lat, z zaliczką wypłaconą rodzinie. W rękopiśmiennym zbiorze wzorów pism z Yoshiwary, przechowywanym dziś w Bibliotece Parlamentu w Tokio, taka umowa ma klauzulę na wypadek, gdyby dziewczyna doznała obrażeń albo niespodziewanie zmarła: żadna ze stron nie będzie wtedy zgłaszać pretensji. Kilka kart dalej leży wzór pisma do świątyni „w sprawie uprzątnięcia zwłok”. Ciało miało też inne zastosowania. Yokoyama pokazuje, że gdy właściciel domu brał pożyczkę od zamożnej świątyni albo wielkiego rodu, zastawem bywały same kobiety, na równi z gruntem i budynkiem.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Nawet koniec kontraktu nie był pewny. Shigemoto zeznała, że według jej rachunku służba powinna się już była skończyć. Kiedy powiedziała o tym gospodarzowi, zapytał, po co jej taka wiedza, i zbył ją byle czym. Po przenosinach z poprzedniego domu nie miała pojęcia, co wpisano w nową umowę.

 

Dwa razy do roku wychodził przewodnik z imionami kobiet ułożonymi według ceny, w 14 stopniach. Klient czytał go jak kartę dań. Kobieta sprawdzała w nim, ile jest warta w tym półroczu i kto ją wyprzedził.Zbiory esejów o kulturze Japonii z Ukiyo-Japan.pl autorstwa Michała Sobieraja dostępne teraz również w wersji papierowej

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Zeszyt Sakuragi

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Wśród papierów ze śledztwa jest mały zeszyt wszyty w akta w oryginale. Na okładce ma napis Oboe-chō, czyli „notatnik”, i datę: 9. miesiąc 3. roku ery Kōka (1846). Prowadziła go Sakuragi, jedna z kobiet z Umemotoya. Urzędowego stylu nikt jej nie uczył, więc notuje samymi sylabami, tak jak mówi, razem z przeciągniętymi samogłoskami. Zapisuje, jak zbito ją prętem od łuku na oczach koleżanek, dla przykładu, bo jej gość wyszedł rano bez dopłaty. Pod datą 3. dnia 12. miesiąca opowiada o dwóch gościach, na których dom za mało zarobił. Gospodarz kazał ich wyprosić.

 

それからわたしをずくニはだかニして、はこニかけておき、あさまでねかさづニしばつておきましたよ

(Sorekara watashi o zuku ni hadaka ni shite, hako ni kakete oki, asa made nekasazu ni shibatte okimashita yo)

 

„Potem od razu rozebrał mnie do naga,
przywiązał do skrzyni
i trzymał związaną do rana,
nie dając zasnąć.”

 

- Sakuragi, kobieta z domu Umemotoya, „Oboe-chō”,

zeszyt zaczęty w 9. miesiącu 1846

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Następnego dnia nie dostała jeść. Sznur zdjęto o zmierzchu i, jak pisze, zaraz posadzono ją w witrynie, za kratą wystawioną na widok ulicy. Kilka kartek dalej kopią ją w twarz i w biodro za to, że po nocy bez klienta zasnęła. W drugim jej zeszycie, przepisanym przez urzędnika, jest zdanie, którego nie umiem zapomnieć: „płakałam ze złości, a że wydałam głos, młody pan zbił mnie jeszcze raz, i naprawdę, naprawdę, taka mnie złość bierze, że nie ma na nią rady”.

 

Kohina prowadziła inny rejestr: co dano jeść i co było w nocy. Rano ryż zalany herbatą i zgniła kiszonka. Wieczorem papka z tłuczonych łbów łososia. Nowy gość, „nic szczególnego”. Bez gościa, czuwanie do drugiej w nocy, kazali masować nogi. Zwrot „nic szczególnego” stoi po każdej nocy z klientem i po kilkunastu wpisach czyta się go gorzej niż opisy bicia. W zeznaniu dodała, że na co dzień dostawały 2 posiłki z rozgotowanego ryżu z wytłokami po tofu albo z zielskiem, z którego robi się miotły, „cuchnące tak, że nie dało się tego przełknąć”.

 

Kalendarz na biurko od ukiyo-japan.pl: wydarzenia i cytaty samurajskie, drzeworyty musha-e, 72 pory roku koAmerykańska psychiatra Judith Herman opisała w 1992 roku psychologię niewoli, na podstawie pracy z ofiarami wieloletniej przemocy i świadectw jeńców oraz więźniów. Sprawca, pisze, zaczyna od ciała: decyduje, co ofiara je, kiedy śpi i w co się ubiera. Zestawiony z zeszytem Sakuragi jej rozdział wygląda jak ten sam tekst, raz jako teoria, raz jako skarga. Dalszy ciąg też się zgadza. Po dostatecznie długim czasie człowiek przestaje widzieć siebie własnymi oczami. Zostaje wstyd, poczucie skalania, a w skrajnych razach przejęcie sposobu, w jaki patrzy sprawca.

 

W aktach jest na to dowód drobny i straszny. Dzień przed podpaleniem, o którym za chwilę, kobiety spisały przysięgę i podpisały się pod nią wszystkie, 16 imion jedno za drugim. Yokoyama zauważyła, że kolejność podpisów zgadza się z kolejnością w drukowanym przewodniku, od najdroższej do najtańszej. Buntowały się przeciw domowi i ustawiły się do buntu według cennika tego domu.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Oczy kupującego

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Psychologia ma na to chłodną nazwę. Barbara Fredrickson i Tomi-Ann Roberts opisały w 1997 roku samouprzedmiotowienie: człowiek oglądany stale jak rzecz uczy się patrzeć na własne ciało z zewnątrz, okiem oceniającego, i pilnuje go tak, jak pilnuje się cudzej własności. Autorki pisały o kobietach w zwyczajnym życiu końca XX wieku. W domu, w którym ciało ma wydrukowaną cenę, a wzrok ulicy co wieczór przechodzi przez kratę, ten mechanizm nie musi być subtelny.

 

O dalszym ciągu mówią badania nad współczesną prostytucją, z zastrzeżeniem, że próby zbiera się tam, gdzie badacz zdoła dotrzeć, więc nie wolno ich rozciągać na wszystkich. Zespół Melissy Farley ogłosił w 2003 roku wyniki rozmów z 854 osobami w 9 krajach: 68% spełniało kryteria zespołu stresu pourazowego, a 89% chciało z tego wyjść i nie miało dokąd. Klinicyści pracujący z takimi osobami opisują też dysocjację: ciało zostaje w pokoju, a reszta jest w tym czasie gdzie indziej.

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

Jak to wygląda od środka, nietrudno odtworzyć. Kto jest traktowany jak rzecz i nie może tego przerwać, ma do wyboru dwa miejsca: po stronie rzeczy albo po stronie patrzących. Pogarda dla własnego ciała jest przeprowadzką na tę drugą stronę. Skoro to, czego dotykają, czym handlują i co biją, budzi wstręt także we mnie, to przynajmniej nie jestem tym w całości. Zostaje ktoś, kto patrzy i ocenia. Za ten manewr płaci się drogo, bo oceniający mówi odtąd głosem gospodarza, ale w domu takim jak Umemotoya nikt nie pyta o koszty. Chodzi o to, żeby dotrwać do rana.

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

Edo miało na to własne słowa. Dzielnicę nazywano kugai (苦界), „światem udręki”. Klienci powtarzali porzekadło, że kurtyzana nie zna szczerości, i mieli do niej o to żal, co jest może najbezczelniejszym zdaniem w całej tej historii. Kobieta, której płaci się za udawanie, słyszy potem, że udaje. Pogarda krąży więc w zamkniętym obiegu. Schodzi z góry jako cena i kij, zostaje przejęta jako wstyd, a kiedy wstydu jest już za dużo, wraca na zewnątrz i obejmuje wszystkich przychodzących.

 

Najstarsza opowieść o kobiecie imieniem Piekło jest właśnie o tym. Zbiór anegdot „Ikkyū Kantō-banashi” z 1672 roku nie zna jeszcze szaty ani pogrzebu. Zna zajazd nad zatoką w Sakai i dziewczynę do towarzystwa, zwaną Jigoku. Sławny mnich zaczyna wiersz łańcuchowy, ona go kończy:

 

聞しより見ておそろしき地獄かな しにくる人のおちざるはなし

(Kikishi yori / mite osoroshiki / jigoku kana / Shi ni kuru hito no / ochizaru wa nashi)

 

„Znałem je ze słyszenia,
z bliska straszniejsze: Piekło.
Z tych, co przychodzą tu umierać,
każdy w nie wpada, co do jednego.”

 

- Ikkyū i dziewczyna imieniem Jigoku,

„Ikkyū Kantō-banashi”,

cz. 2, opowieść 7, 1672

 

Dowcip siedzi w 2 sylabach. Shi ni kuru znaczy „przychodzić umrzeć”, ale zapisane sylabami, bez znaku śmierci, znaczy też „przychodzić to zrobić”. Mnich prawi dwuznaczny komplement, a dostaje statystykę: wszyscy, bez wyjątku, i nie ma powodu sądzić, że ty będziesz pierwszy. Tak mówi ktoś, kto obejrzał z bliska bardzo wielu mężczyzn i żadnego nie ma za lepszego od reszty, z mnichem włącznie.Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Jak psa i kota

 

Ukiyo-Japan - album refleksji o japońskiej sztuce - Michał SobierajCiało zużywało się szybko. Lekarz Sugita Genpaku zanotował w książce wydanej w 1810 roku, że leczy rocznie 1000 chorych z okładem, a 700 albo 800 z nich ma kiłę. Historia Yoshiwary wydana w 1891 roku opowiada, co robiono dawniej z kobietą, u której pokazały się objawy. Sprzedawano ją czym prędzej do podlejszego domu, żeby odzyskać wkład. Jeśli uznano, że nie wyzdrowieje, przestawano ją pielęgnować i, jak pisze autor, zostawiano na zagłodzenie. Dlatego, dodaje, wieszały się, skakały do studni, przebijały sobie gardła.

 

Od 1722 roku obowiązywało w dodatku prawo o kochankach po wspólnym samobójstwie, częstym w dzielnicach uciech: zwłoki wyrzucić, obrzędów żałobnych nie odprawiać (pisałem więcej o tym tu: Wzornik samobójczej miłości. Co nam mówi teatr czasów shōgunatu, a co Werter Goethego?) . Urzędowe słowo brzmi torisute, dosłownie „zabrać i porzucić”. Resztę załatwiano bez rozgłosu. Zmarłą niewygodną dla domu wynoszono do zbiorowego dołu przy świątyni i nazywano to nagekomi, „wrzuceniem”. Autor z 1891 roku dopowiada szczegół, nad którym długo siedziałem. Kobiecie po takiej śmierci wiązano ręce i nogi razem i zawijano ją w słomianą matę. Właściciele domów mieli to za sekretny sposób: potraktowana jak pies albo kot odradza się między zwierzętami i nie może już mścić się na ludziach.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.O świątyni Jōkan-ji, do której trafiały kobiety z Yoshiwary, pisałem osobno (tu: Urodzone w piekle, pochowane w Jōkanji – co uczyniono tysiącom kobiet Yoshiwary?), więc tu tylko jedna liczba. W jej księgach zmarłych, prowadzonych od 1743 roku, średni wiek tych kobiet wynosi według lekarza Hayakawy Satoshiego, profesora Uniwersytetu Nihon, 22,7 roku.

 

Teraz wiersz spod poduszki czyta się inaczej. Nie palić, nie grzebać, rzucić w polu: ona prosi o to, co prawo przewidywało dla okrytych hańbą, a obyczaj dla takich jak ona. Pies też już w tym obrazie jest, właściciele sami go tam wprowadzili. Nowy jest tylko podmiot zdania. „Gdy umrę” mówi ktoś, kto wydaje polecenia, a ta kobieta przez całe życie żadnych nie wydawała. Kontrakt, cena i ciało należały do domu. Rozporządza sobą pierwszy raz i robi to w chwili, w której nie ma już czym handlować. W powieści właściciele chcą jej zresztą wyprawić pogrzeb z pompą, bo zarobili na niej majątek, a sława zmarłej dobrze robi interesom. Zakaz uderza w nich.

 

Jak trudno było wolnemu człowiekowi dostać to samo, przekonał się Hiroshige. Umierając w Edo jesienią 1858 roku, przytoczył w testamencie „stary wiersz” o psie i poprosił o pogrzeb w tym duchu, po czym dopisał trzeźwo, że mieszka w mieście, pola w pobliżu nie ma, więc niech go zakopią w świątyni, byle bez zbytków.Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Imię

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Najciekawsze, co legenda mówi o tej kobiecie, dotyczy imienia. Okada Keishi, autor opisu prowincji Settsu z 1701 roku, podaje, że klienci nazywali ją Hotoke, czyli Budda, bo obcowanie z nią miało być jak pobyt w raju. Jej samej to imię było wstrętne. Uznała, że strach je nosić, i przemianowała się na Piekło. Odrzuciła niemało. Imię Budda było komplementem i reklamą zarazem, a przy okazji rozgrzeszeniem dla płacących: kto idzie do raju, ten nie robi nic złego.

 

Dzisiejszy język zna wiele imion w rodzaju Hotoke. Są ładne, podnoszą na duchu i prawie zawsze wymyśla je ktoś, kto na cudzej sytuacji zarabia albo przynajmniej nie musi w niej tkwić. Ona wybiera słowo zgodne ze stanem faktycznym i wiesza je na drzwiach. Miejsca to nie zmienia, nadal w nim stoi. Zmienia się tylko to, kto mówi. Odtąd każdy, kto pyta o nią w zajeździe, musi powiedzieć na głos, dokąd idzie.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Jest w tej relacji jeszcze jedno słowo, łatwe do przeoczenia. Okada pisze, że bała się nosić imię Buddy przy swoich winach. Sprzedana kobieta mówi o własnej winie. Pobożny przewodnik z 1796 roku idzie dalej i robi z jej wyboru pokutę za złe uczynki z poprzedniego życia. Właścicielom i klientom bardzo to odpowiada, bo winna nie ma do nikogo pretensji. Herman zauważa przy tym rzecz niewygodną: poczucie winy bywa dla ofiary znośniejsze od bezsilności. Kto zawinił, ten przynajmniej coś zrobił i miał w swoim losie udział. Imię Piekło stoi dokładnie na tej krawędzi. Można w nim słyszeć wyrok wydany na siebie i można słyszeć opis miejsca, a ona, zdaje się, nie zamierza nikomu ułatwiać wyboru.

Po 108 latach pisarz Santō Kyōden dał jej do tego imienia strój. W powieści z 1809 roku każe jej chodzić w wierzchniej szacie z wyhaftowanym sędzią umarłych, demonami i kotłami, tak że klient, zanim jej dotknie, ogląda własną przyszłość. W dzielnicy uciech strój był reklamą towaru. Ten jest równie kosztowny i równie skutecznie ściąga wzrok, tyle że towar opisano na nim uczciwie: uroda ma termin ważności, a po nim przychodzi rachunek. Kyōden wkłada też w usta mnicha zdanie, którego prawdziwy Ikkyū chyba by się nie powstydził:

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.汝が輩は五尺の體を賣て一切衆生の煩惱を安んず 法を賣て衆生をまどはす邪禪賊僧にははるかにまされり

(Nanji ga tomogara wa goshaku no karada o urite issai shujō no bonnō o yasunzu. Hō o urite shujō o madowasu jazen zokusō ni wa haruka ni masareri.)

 

„Wy sprzedajecie pięć stóp ciała
i koicie żądze wszystkich istot.
Daleko wam lepiej niż fałszywym mistrzom,
złodziejom w mnisich szatach:
ci sprzedają naukę i mącą ludziom w głowach.”

 

- Ikkyū do Jigoku, Santō Kyōden,

„Honchō suibodai zenden”,

rozdz. 7, 1809

 

Mnich jej zajęcia nie chwali. Ceni w nim tyle, że jest przynajmniej tym, na co wygląda, a wśród ludzi handlujących pociechą to rzadkość.Kalendarz na rok 2027 - japoskie sekki i ko (72 mikrosezony japoskie)

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Kto to napisał

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Pora na uczciwy rachunek, bo dotąd mówiłem o niej tak, jakby istniała. Dokumentu po niej nie ma żadnego. W wierszach samego Ikkyū Piekło jako nazwa własna to zaułek z domami schadzek w Kioto, a kobiety o tym imieniu tam nie ma. Najstarsza opowieść, ta z 1672 roku, powstała 191 lat po śmierci mnicha i zna tylko dziewczynę z zajazdu z jej ciętą odpowiedzią. Wszystko inne, od rodowodu przez szatę po śmierć w dziewiętnastym roku życia, dopisał Kyōden. Przy szacie podał nawet w przypisie świątynię, w której ją rzekomo przechowywano, i dawnego autora, mającego o tym pisać. Literaturoznawca Inoue Keiji sprawdził i niczego takiego u tego autora nie znalazł.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Wiersz też nie jest jej. W 1701 roku ten sam Okada Keishi zapisał go słowo w słowo jako ludowe porzekadło znad grobu mnicha Kyōshina, zmarłego w 866 roku. Najstarsza relacja o śmierci Kyōshina mówi tyle, że jego trupa przed chatą rwała zgraja psów. Potem wiersz przypisywano cesarzowej Danrin z IX wieku i samemu Ikkyū. Kyōden wsunął go pod poduszkę kurtyzany i wcale tego nie ukrywał: jego Ikkyū, zobaczywszy pasek papieru, mówi, że zmarła poszła za przykładem cesarzowej.

 

Zostaje pytanie, co o tych sprawach wiedział człowiek, który to wszystko złożył. Wiedział sporo. Obie jego żony były wcześniej kobietami z Yoshiwary. Pierwsza, Kikuzono, przyszła do niego w 1790 roku po odsłużeniu kontraktu, a w 1793 umierała na chorobę kobiecą („bryłę krwi”, 血塊, kekkai, jak nazywano wtedy guz w podbrzuszu). Kyokutei Bakin, dawny uczeń i późniejszy rywal, zapisał po latach, jak zachował się wtedy mąż:

 

京傳其苦痛の聲を聞くに忍びずとて、日夜吉原なる妓院に在て還らず

(Kyōden sono kutsū no koe o kiku ni shinobizu tote, nichiya Yoshiwara naru giin ni arite kaerazu)

 

„Kyōden mówił, że nie zniesie
jej krzyków bólu,
i dniem, i nocą przesiadywał
w domu uciech w Yoshiwarze.
Do domu nie wracał.”

 

- Kyokutei Bakin, „Iwademo no ki”,

wspomnienie o Kyōdenie, ok. 1819

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

Miał wrócić w dniu jej śmierci i wyprawić pogrzeb jak należy. Bakin nie był świadkiem życzliwym. Biograf Kyōdena, Miyatake Gaikotsu, uważał, że tę historię rozdął, żeby dawnemu mistrzowi zaszkodzić, i wytknął mu błąd w szczegółach. Nie umiem tego rozstrzygnąć. Wiem tylko, że 16 lat później ten sam Kyōden opisał rozkład ciała swojej bohaterki etap po etapie, bez odwracania wzroku:

 

痩たる犬は麗玉を垂たる乳を喰破 餓たる烏は秋波をよせたる眼をついばみて

(Yasetaru inu wa reigyoku o taretaru chi o kuiyaburi, uetaru karasu wa shūha o yosetaru manako o tsuibamite)

 

„Wychudzony pies rozszarpał piersi,
które zwisały niegdyś jak klejnoty.
Zgłodniała wrona wydziobała oczy,
co słały powłóczyste spojrzenia.”

 

- Santō Kyōden,

„Honchō suibodai zenden”,

rozdz. 7, 1809

 

Każda część ciała jest tu nazwana razem ze swoją dawną ceną. Trzeba więc powiedzieć i to: wiersz o psie włożył jej pod poduszkę mężczyzna, klient i pisarz w jednej osobie, a kurtyzana, która sama zgadza się być karmą, jest dla kupujących postacią bardzo wygodną. Niczego nie żąda, nikogo nie oskarża, zwalnia z wyrzutów. Nie mam złudzeń co do tego, komu ta legenda służyła. Nie potrafię jej mimo to odłożyć, z jednego powodu: kobiety z Umemotoya, prawdziwe, zrobiły w 1849 roku coś bardzo podobnego do tego, co Kyōden wymyślił 40 lat wcześniej.Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Wyrok, jaki przewiduje prawo

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Między 1800 a 1866 rokiem Yoshiwara paliła się 23 razy, z tego 13 razy od ognia podłożonego przez kobiety. Po południu 5. dnia 8. miesiąca 2. roku ery Kaei (21 września 1849 roku) gospodarz Sakichi spał. Kobiety naradziły się w izbie pierwszej rangą spośród nich i zaniosły ogień na piętro od ulicy. Jedna uniosła deskę sufitu, druga wsunęła żar. Przechodnie podnieśli krzyk i pożar ugaszono. Żadna nie uciekała. Wszystkie pobiegły do strażnicy dzielnicy i oskarżyły same siebie, a przy okazji Sakichiego. Za podpalenie groził w Edo stos. Kohina tego samego dnia tłumaczyła, czemu to zrobiły:

 

所詮此姿ニ而被責殺候ゟ火を付皆憤を晴シ候上御法通之御沙汰を蒙り候積

(Shosen kono sugata nite semekorosare sōrō yori, hi o tsuke, mina ikidōri o harashi sōrō ue, gohō dōri no gosata o kōmuri sōrō tsumori)

 

„Skoro i tak zamęczą nas tu na śmierć,
lepiej podłożyć ogień,
dać ujście gniewowi wszystkich
i przyjąć wyrok, jaki przewiduje prawo.”

 

- Kohina, lat 24, zeznanie złożone w dniu podpalenia,

5. dzień 8. miesiąca 2. roku ery Kaei (21 września 1849)

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Dodała, że nie ma najmniejszego zamiaru się teraz wykręcać. Wyrok zapadł po niespełna 5 miesiącach. Sakichiego zesłano na wyspę i odebrano mu dom z całym dobytkiem. Na wyspę poszły też 4 kobiety uznane za przywódczynie, pozostałe po areszcie oddano poręczycielom. To zeznanie stawiam obok wiersza spod poduszki, bo ma ten sam rdzeń. Nikt tu nie liczy na ratunek. Te kobiety wiedzą, że skończą źle, i z dwóch złych końców wybierają ten wskazany przez siebie i nazwany w prawie. „Zamęczą nas” zamieniają na „osądzą nas”. Z zewnątrz różnicy prawie nie widać.

 

Pisałem wcześniej, że pod przysięgą podpisały się w kolejności cennika. Jedno nie przeczy drugiemu. Z niewoli nie wychodzi się czystym, z własnym językiem i własną miarą. Wychodzi się, jeśli w ogóle, z tym, co jest pod ręką, czyli z miarą gospodarza w głowie, i robi się z niej użytek przeciw niemu.Książka "Ścieżki" od autora ukiyo-japan.pl:  Michałą Sobieraja

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Wszystko jedno

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Ciało rzucone zwierzętom ma w Japonii długą historię i są to głównie dzieje ludzi rozporządzających sobą od zawsze. Wędrowny kaznodzieja Ippen zakazał przed śmiercią w 1289 roku urządzać sobie pogrzeb i kazał oddać ciało zwierzętom na pustkowiu. O cesarzowej Danrin opowiadano, że poleciła położyć swoje zwłoki na rozstajach, żeby zakochani w niej mężczyźni zobaczyli, czym jest uroda. W XVIII wieku kupiecki moralista Ishida Baigan zapytał uczniów, czy wiersz o psie jest aby na pewno szczytem wyrzeczenia. Przeciwstawił mu inny, przypisywany Ikkyū:

 

我カラダ焼ト埋モト野ニ捨チヨト痩タル犬ノ腹ヲ肥ソト

(Waga karada / yako to uzumo to / no ni sucho to / yasetaru inu no / hara o koyaso to)

 

„Moje ciało
spalcie albo zakopcie,
albo rzućcie w polu,
albo utuczcie nim
wychudzonego psa.”

 

- wiersz przypisywany Ikkyū,

Hirata Atsutane, „Ibukioroshi”,

cz. 1, pocz. XIX w.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Dopowiedzenie jest oczywiste: wszystko jedno. Kto naprawdę przejrzał, tłumaczył Baigan, ten wie, że chęć nakarmienia psa jest jeszcze jednym przywiązaniem, ostatnim. Prawdziwie wolny wzrusza ramionami. Ten spór wydaje mi się ważniejszy, niż wygląda, bo dotyka miejsca, o które potyka się każda filozofia obojętności wobec ciała, także ta zwykle mi bliska.

 

Epiktet był niewolnikiem, zanim został nauczycielem. W jednej z rozmów spisanych przez ucznia gra scenę z tyranem, który wyczerpał już zwykłe groźby i sięga po ostatnią:

 

„– Ale wyrzucą cię bez pogrzebu.
– Jeśli to ja jestem tym trupem, wyrzucą mnie.
Jeśli jestem kimś innym niż trup,
mów dokładniej, jak się rzeczy mają,
i nie próbuj mnie straszyć.”

 

- Epiktet, „Diatryby”,

ks. 4, rozdz. 7, pocz. II w.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Marek Aureliusz zapamiętał po nim zdanie jeszcze krótsze: jesteś duszyczką dźwigającą trupa. Czytam to z podziwem i z pewnym niepokojem. „To ciało to nie ja” mówi stoik po długim ćwiczeniu i mówi to kobieta przywiązana na noc do skrzyni, bo inaczej by tej nocy nie przetrwała. Pierwsze nazywamy mądrością, drugie objawem. Brzmią identycznie. Epiktet, sam niegdyś czyjaś własność, wiedział o tej granicy więcej niż jego dzisiejsi czytelnicy, ze mną włącznie.

 

Różnicy trzeba więc szukać gdzie indziej niż w samym zdaniu, a wiersz spod poduszki podsuwa, gdzie. Jego ostatnie słowo, koyaseyo, jest rozkazem: utuczcie. Pies jest wychudzony, ktoś to zauważył. Człowiek nieobecny we własnym ciele nie widzi cudzego głodu i nie wydaje poleceń. Według miary Baigana ten wiersz przegrywa, bo zostało w nim jedno pragnienie. Według mojej właśnie dlatego jest wart więcej niż wzruszenie ramion. Ciało, którym przez lata karmili się syci, ma na koniec nakarmić kogoś głodnego. Tak mówi ktoś, kto ma jeszcze zdanie o świecie i jeszcze w nim jest, choćby ledwie jedną nogą.

 

Ten sam Epiktet radził nie żądać, by sprawy szły po naszej myśli, tylko chcieć ich takimi, jakie są. Kobieta o imieniu Piekło tak daleko nie idzie i budzi tym mój szacunek. Swojego losu nie chce i nie udaje, że chce. Nazywa go piekłem, a potem zachowuje się w nim jak ktoś u siebie. Nie jest to zgoda i nie jest to bunt, a dobrego słowa na trzecią możliwość nie znam. Jej postawa być może nie ma nazwy w naszym języku.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

 

Krzesło

 

Zbiory esejów o kulturze Japonii z Ukiyo-Japan.pl autorstwa Michała Sobieraja dostępne teraz również w wersji papierowejCamus napisał o Syzyfie, że nie ma losu, którego nie dałoby się przezwyciężyć pogardą. Łatwo się to cytuje z fotela. Pogarda kobiety o imieniu Piekło ma dwie strony i żadnej nie wolno zgubić. Jest raną: ona mówi o własnym ciele językiem kupujących, jak o mięsie, i można w tym słyszeć ich ostateczne zwycięstwo. Jest też narzędziem, ostatnim, jakiego nie da się człowiekowi odebrać, bo nie wymaga niczyjej zgody. Kto gardzi ładnym imieniem, ładnym pogrzebem i ładną opowieścią o sobie, tego trudno już czymkolwiek kupić.

 

Rozumiem też, dlaczego ta pogarda w pierwszej kolejności uderza w pociechę. W Yoshiwarze nadzieja należała do wyposażenia domu. Był termin końca kontraktu, był bogaty klient z opowieści o wykupionych, był awans o stopień w następnym przewodniku. Wspomniana wcześniej amerykańska psychiatra Judith Herman pisze, że drobne, kapryśnie przyznawane łaski łamią opór skuteczniej niż samo okrucieństwo. Kohina znała ten rachunek. Gdyby zostało mi niewiele, zeznała, zacisnęłabym zęby, ale zostały 4 lata i moje ciało tyle nie wytrzyma. Kto w takim miejscu odmawia pocieszenia, zrywa sznurek, za który najłatwiej go pociągać.

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

Japońska wyobraźnia miała dla skrzywdzonej kobiety dwie gotowe role. Mogła zostać świętą, jak kurtyzana z Eguchi, wysłana przez teatr nō w chmury na białym słoniu jako bodhisattwa. Mogła zostać mściwym duchem, i tego bali się właściciele domów, kiedy wiązali zmarłym ręce i nogi. Obie role są wygodne dla żywych, bo przenoszą sprawę w zaświaty. Jigoku nie przebacza i nie straszy. Zostaje na ziemi, przy rachunku, i dlatego wracam do niej chętniej niż do tamtych dwóch.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.Nikogo to nie uwolniło. Kobiety z ksiąg Jōkan-ji umierały średnio przed 23. rokiem życia, z pogardą czy bez. Cztery z Umemotoya popłynęły na wyspę. Taka twardość ma poza tym własną cenę, przemilczaną zwykle przez jej wielbicieli: kto za długo gardzi wszystkim, co się do niego zbliża, zostaje z tym sam i przestaje odróżniać pociechę od oszustwa. Jest to sposób na życie, ale trudno go zazdrościć.

 

A przecież coś z niej biorę, ostrożnie i z poczuciem niestosowności, bo moje gorsze odcinki życia nie mają z jej losem nic wspólnego i samo porównanie wydałoby się żartem. Chodzi o kolejność. Najpierw nazwać miejsce, w którym jestem, jego prawdziwym imieniem, nawet jeśli wszyscy dookoła podsuwają ładniejsze. Potem sprawdzić, czym jeszcze mogę rozporządzić, choćby to był drobiazg. I dopiero wtedy, nie czekając, aż się poprawi, zabrać się do tego, co uważam za swoje.

 

Kyōden ma na to scenę i wierzę w nią bardziej niż w jego szatę i jego pogrzeb. Bohaterka kupuje malowane krzesło i między jednym gościem a drugim siada na nim w medytacji, z mnisią miotełką w dłoni. Zza ściany słychać śpiew, pijanych walących w naczynia i wrzask zarządczyni. Nikt jej nie wykupuje, ona nie ucieka i nie goli głowy. Po wielu dniach, pisze autor, przestaje słyszeć hałas. Czy to spokój, czy odrętwienie, z zewnątrz znów nie widać. Widać tylko, że wraca na to krzesło. Stoi ono w pokoju, do którego za chwilę ktoś wejdzie.

 

 

Ukiyo-japan.pl - Michał Sobieraj, notka od autoraŹródła

1. 山東京伝『本朝酔菩提全伝』(1809), w: 『京伝傑作集』, 帝国文庫 第15編, 博文館, 東京 1902.

2. 横山百合子「〔資料紹介〕「梅本記」 嘉永二年新吉原梅本屋佐吉抱遊女付け火一件史料の紹介」, 『国立歴史民俗博物館研究報告』200 (2016), s. 145–168 (pełny tekst zeznań i zeszytów kobiet).

3. 横山百合子「近世社会と性の売買」, wykład z 5 marca 2025 roku, zapis opublikowany przez organizatora.

4. 苦楽庵主人(遠藤淳助)『芳原沿革史』, 東京 1891.

5. 『徳川禁令考』後聚 第4帙, 司法大臣官房庶務課 編, 東京 1932 (z 1722 roku o zwłokach kochanków).

6. 『花街御留書』, rękopis, Biblioteka Parlamentu Japonii (NDL), sygn. 京-355 (wzory umów i pism z Yoshiwary).

7. 杉田玄白『形影夜話』(1810), w: 楠瀬恂 編『随筆文学選集』第7, 東京 1927.

8. 曲亭馬琴『伊波伝毛乃記』, w: 『新燕石十種』第4, 国書刊行会, 東京 1913; 宮武外骨 編『山東京伝』, 東京 1916.

9. 岡田徯志『摂陽群談』(1701), 大日本地誌大系刊行会, 東京 1916.

10. Judith Lewis Herman, „Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi”, przeł. Anna Kacmajor, Magdalena Kacmajor, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1998.

11. Barbara L. Fredrickson, Tomi-Ann Roberts, „Objectification Theory: Toward Understanding Women’s Lived Experiences and Mental Health Risks”, „Psychology of Women Quarterly” 21 (1997), s. 173–206.

12. Melissa Farley i in., „Prostitution and Trafficking in Nine Countries: An Update on Violence and Posttraumatic Stress Disorder”, „Journal of Trauma Practice” 2 (2003), nr 3–4, s. 33–74.

 

Nocą z domu uciech wynoszą ciało dziewiętnastolatki. Pod poduszką zostawiła wiersz: rzućcie mnie w polu, nakarmcie psa. Jigoku Dayū i pogarda ludzi sprzedanych.

Ukiyo-japan.pl - Michał Sobieraj, notka od autora

  

    未開    ソビエライ

Postaw mi kawę na buycoffee.to

  Mike Soray

   (Michał Sobieraj)

Zdjęcie Mike Soray (aka Michał Sobieraj)
Tom II - "100 widków sławnych miejsc Edo" Hiroshige - interpretcje i analiza Michała Sobieraja
Tom I - "100 aspektów księżyca Yoshitoshiego" - analizy i interpretacje ukiyo-e Michała Sobieraja
Książka o historii kobiet w dawnej Japonii - "Silne kobiety Japonii" autorstwa Michała Sobieraj - twórcy ukiyo-japan.pl
"Ścieżki. Japoński spokój wśród polskich brzóz" - książka Michała Sobieraja (ukiyo-japan.pl) o japońskiej wrażliwości w polskiej codzienności. Mushin, wabi-sabi i yūgen jako praktyka widzenia „tu i teraz”.

A może chciałbyś zamiast czytać, posłuchać artykułów?

Zobacz książki autora strony:

Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Postaw mi kawę na buycoffee.to

  

   

 

 

未開    ソビエライ

 

Logo Gain Skill Plus - serii aplikacji na Androida, których celem jest budowanie wiedzy i umiejętności na rózne tematy.
Logo Soray Apps - appdev, aplikacja na Androida, apki edukacyjne
Logo Ikigai Manga Dive - strony o Japonii, historii i kulturze japońskiej, mandze i anime

 Pasjonat kultury azjatyckiej z głębokim uznaniem dla różnorodnych filozofii świata. Z wykształcenia psycholog i filolog - koreanista. W sercu programista (gł. na Androida) i gorący entuzjasta technologii, a także praktyk zen i mono no aware. W chwilach spokoju hołduje zdyscyplinowanemu stylowi życia, głęboko wierząc, że wytrwałość, nieustający rozwój osobisty i oddanie się swoim pasjom to mądra droga życia. Autor książki "Ścieżki. Japoński spokój wśród polskich brzóz", "Silne kobiety Japonii" oraz periodyku o ukiyo-e "Ukiyo-Japan".

 

Osobiste motto:

"Najpotężniejszą siłą we wszechświecie jest procent składany." - Albert Einstein (prawdopodobnie)

Mike Soray

  (Michał Sobieraj)

Zdjęcie Mike Soray (aka Michał Sobieraj)

Napisz do nas...

Przeczytaj więcej

o nas...

Twój e-mail:
Twoja wiadomość:
WYŚLIJ
WYŚLIJ
Twoja wiadomość została wysłana - dzięki!
Uzupełnij wszystkie obowiązkowe pola!

Przasnysz, Polska

m.sobieraj@inarismart.pl

dr.imyon@gmail.com

___________________

inari.smart

Chcesz się podzielić swoimi przemyśleniami czy uwagami o stronie lub apce? Zostaw nam wiadomość, odpowiemy szybko. Zależy nam na poznaniu Twojej perspektywy!