Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).
2026/11/17

„Ludzie szybkiej drogi” – shinobi na północnym krańcu Japonii

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

是御密談之御間也。(…)早道之者抔江も御逢被遊候。必竟誓語之間ト言ハ語るまし洩しましとの御誓ヒ也。
 

„To komnata tajnych narad. (…) Pan przyjmuje w niej również ludzi hayamichi. Komnata Przysięgi nosi swoją nazwę od ślubowania: nie opowiem, nie wyjawię.”

 

- opis komnat zamku w Hirosaki z papierów koshō-gumi

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Igę i Kōgę dzieli jeden górski grzbiet. Po obu jego stronach żyły w XVI wieku związki drobnych właścicieli ziemskich bez pana nad sobą, tyle że ludzie z Igi wynajmowali się każdemu, kto płacił, a ci z Kōgi od pokoleń chodzili za jednym rodem, Rokkaku. Na tych dwóch dolinach wiedza popularna o shinobi zwykle się kończy. Tymczasem pod Odawarą ród Hōjō trzymał na żołdzie 200 ludzi zupełnie innego pokroju, pospolitych rzezimieszków zwanych rappa. W 1581 roku nad rzeką Kise wpadali oni noc w noc do obozu Takedów, płoszyli konie, podkładali ogień i wznosili fałszywe okrzyki, aż żołnierze zaczynali ciąć się nawzajem. Zamęt siali całym oddziałem, a ich herszt miał mieć ponad 2 metry wzrostu. Kronika zapisała jego imię znakami 風摩 (Fūma). Późniejsi autorzy podmienili drugi znak na „demona” i tak narodził się Demon Wiatru z dzisiejszych gier. To tylko jeden przykład, bo formacji wrzucanych dziś do jednego worka z napisem „ninja” było wiele. Dzisiejszy tekst będzie o jednej z nich, mniej znanej, północnej.

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

Działała na północnym krańcu Honshū, z oczami wpatrzonymi w Ezo, dzisiejsze Hokkaidō, i nazywała się hayamichi-no-mono (早道之者), „ludzie szybkiej drogi”. Podobno został po niej dom. Od zamku w Hirosaki idzie się tam 5 minut, potem skręca między płoty w ślepy zaułek, zamknięty skarpą wysoką na 3, może 4 metry. Gospodarz nie otworzył od razu drzwi. Kazał mi zadrzeć głowę i pokazał palcem pod okap, na mały kwadrat wycięty w desce. Po drugiej stronie jest nisza ciasna jak szuflada, na jednego leżącego człowieka z okiem przy otworze. Kto wszedł w zaułek, ten był już widziany. W środku deska na progu izby z paleniskiem zaskrzypiała głośno jak ostrzeżenie, snop latarki wyłuskał z mroku szafy szczelinę wiodącą do schowka, a ściana na końcu korytarza ustąpiła pod dłonią jak drzwi.

 

Kłopot w tym, że ten dom jest w całej historii rzeczą najmniej pewną: nie wymienia go żaden znany dokument. Pewniejszy jest papier. W archiwum pod Tokio leży cienki zeszyt z 1818 roku, spis ludzi oddziału z ulicami i żołdem liczonych w belach ryżu; dowódca Terada Tahei z ulicy Daikanchō ma w nim dopisane 31 lat służby. Ci shinobi przez 200 lat, od lat 70. XVII wieku do 1870 roku, mieli etat, uczniów, plac ćwiczeń obsadzony sosnami, żeby nikt nie zaglądał, i pokój w zamku, gdzie pan przyjmował ich bez świadków. Doglądali pól maku na opium, pływali przez cieśninę, a w maju 1821 roku szli nocami przy lektyce pana, bo pod przełęczą czekał zamachowiec. Raz użyto ich do oczerniania ludzi i ktoś zapłacił za to głową. Raz rozwiązano ich jako zbędnych. Wrócili, bo władza, która nauczyła się patrzeć ich oczami, nie umiała już tych oczu zamknąć.Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Dom bez dokumentu

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Rodzina Sōma kupiła ten dom na początku lat 50. XX wieku i od początku powtarzała sobie, że to dawny dom ninja. Przez dziesięciolecia była to domowa ciekawostka. W 2016 roku właściciele zwrócili się do Kiyokawy Shigeto, profesora Uniwersytetu Aomori, z wykształcenia genetyka. Po trzęsieniu ziemi z 2011 roku zaczął on szukać w lokalnej historii czegoś, co przyciągnie turystów, i założył pierwszy w Japonii uczelniany klub ninja. Kiyokawa obejrzał schowki i skrzypiącą deskę, zestawił parcelę ze starymi planami miasta i uznał sprawę za niemal przesądzoną.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Na planie Hirosaki z 1869 roku przy tej parceli widnieje nazwisko Munakata Kakichi, a dziennik domeny zna Munakatę Jūzaemona jako przełożonego ludzi hayamichi. Według przekazu po dawnych właścicielach w izbach długo trzymał się zapach ziół leczniczych. Z tych nitek Kiyokawa uplótł hipotezę o punkcie zbornym oddziału, działającym tu mniej więcej od 1735 roku. Sam ją potem osłabił: w 2019 roku przyznał, że w domu nie mieszkała rodzina shinobi, tylko boczna linia rodu sprawującego nad oddziałem nadzór.

 

Najostrzej odpowiedział mu Hirose Toshihide, miejscowy ortodonta i autor opracowań o planach Hirosaki z 1869 roku. Jego zarzuty są rzeczowe. Rodzin o nazwisku Munakata jest na tamtym planie 9, a Kakichi nie figuruje w żadnym spisie wasali. Około 1800 roku parcela należała do kogoś zupełnie innego, a po sąsiedzku ćwiczyli miejscy strażnicy. Schowek za wnęką ozdobną mają też inne stare domy w mieście i nikt nie robi z nich kryjówek. Deski skrzypią ze starości, tak jak w kiotyjskiej świątyni Chion-in, gdzie słynna „słowicza podłoga” ucichła po remoncie w 2011 roku. No i dowódcy oddziału, znani z adresami ze spisów z 1818 i 1828 roku, mieszkali w innych dzielnicach. Hirose przypomina też, że w tym domu do 1989 roku żył Sōma Teizō, znany działacz ruchu sztuki ludowej i członek miejskiej rady do spraw zabytków, a mimo to w przeglądzie zachowanych domów samurajskich z lat 80. XX wieku budynku nie ma.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Miasto odmówiło wpisania domu na listę zabytków, bo za wiele w nim przebudowano. Właściciele wystawili go na sprzedaż za 24,3 miliona jenów (około 600 000 zł) i widmo rozbiórki było realne, dopóki w 2020 roku nie kupił go Satō Mitsumaro za 21 milionów (około 520 000 zł), z odprawy i oszczędności. Od 2022 roku oprowadza po nim gości; w maju 2023 roku miał ich na liczniku 2000. Ćwiczą tu studenci klubu ninja Uniwersytetu Hirosaki, założonego w 2021 roku.

 

Nie umiem tego sporu rozstrzygnąć i nie sądzę, żeby dało się to zrobić bez nowego dokumentu. Dom mógł należeć do ludzi z otoczenia oddziału. Mógł też być zwyczajnym domem niższego wasala, a legendę dopisał mu dopiero XX wiek. Czemu więc piszę tekst o północnych ninjach, skoro jest tyle wątpliwości? Otóż – ciekawe jest to, że o ścianach domu wiemy mało, ale o ludziach, którzy mieli za nimi siedzieć, zaskakująco dużo i na pewno.Zbiory esejów o kulturze Japonii z Ukiyo-Japan.pl autorstwa Michała Sobieraja dostępne teraz również w wersji papierowej

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Lato, w którym nie dano im walczyć

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Wszystko zaczyna się od wiadomości. Był 8. dzień 7. miesiąca 9. roku ery Kanbun (4 sierpnia 1669 roku), kiedy do Hirosaki dotarł list z Matsumae, jedynej japońskiej domeny na Ezo (Hokkaidō): Ainowie pod wodzą Shakushaina powstali i zabijają japońskich kupców i marynarzy (więcej o tym buncie, widzianym bardziej od strony ainuskiej, pisałem tutaj: Powstanie Ainu na Hokkaidō 1669 – Shakushain i 19 plemion przeciw shogunowi). Hirosaki od Matsumae dzieli cieśnina, kilka dni żeglugi. 23-letni pan domeny, Tsugaru Nobumasa, siedział wtedy w Edo i stamtąd słał rozkazy. Dowództwo domeny rozpisało wyprawę na 3 kolejne oddziały, każdy pod jednym z najwyższych wasali. Gdyby i one nie stłumiły powstania, za cieśninę miał ruszyć sam pan z 3000 ludzi. Hirosaki miało 47 000 koku ryżu rocznego dochodu, a szykowało wojsko, jakiego przepisy wymagały od domen dwa razy bogatszych. Shōgunat ostudził ten zapał i kazał wysłać 400, najwyżej 500 ludzi.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Za cieśninę wysłano pierwszy z 3 oddziałów. Dowodził nim Sugiyama Hachibei Yoshinari, według rodowej tradycji wnuk Ishidy Mitsunariego, pokonanego pod Sekigaharą. Kiyokawa idzie dalej: przez babkę Mitsunariego łączy Sugiyamów z Kōgą i wywodzi stąd obecność ludzi z Kōgi na północy jeszcze przed powstaniem oddziału. Dokumentu na to nie znalazłem, a Hirose uważa ten związek za bardzo słaby. Oddział Sugiyamy, w meldunku dla shōgunatu 500 ludzi, w rzeczywistości ponad 700, z 70 strzelbami i zapasem na 30 dni, wypłynął z Ajigasawy 5. dnia 9. miesiąca (29 września) i po 3 dniach stanął w Matsumae. Tam gospodarze odmówili mu wstępu w głąb wyspy, bo cudzych oczu na własnym podwórku bali się bardziej niż powstańców. Sugiyama doszedł z setką ludzi do pobliskiego Ōno, nie oddał ani jednego strzału i w pierwszych dniach stycznia 1670 roku był z powrotem w domu. Shōgunat zwrócił domenie koszty: 237 koku i 5 to ryżu, policzone za 500 ludzi i 95 dni.

 

Wojny z tego nie było, był za to strumień papieru. W 3 miesiące z Matsumae do Hirosaki poszło 45 raportów: 13 w 9. miesiącu, 18 w 10. i 14 w przestępnym 10. Jeszcze w 7. miesiącu karō rezydujący w Edo kazał wysłać na wyspę potajemnie kupca z Aomori, przepytywać Kudō Chūbeia, kupca z Matsumae zaopatrującego domenę, i 2, 3 razy w miesiącu słać parami niższych inspektorów. Polecił też policzyć statki kursujące do Matsumae z portów Sotogahama, Jūsan i Ajigasawa oraz łodzie należące do Ainów z własnych ziem. Listy przez cieśninę wozili w łodziach Ainowie z półwyspu Tsugaru, poddani tego samego pana. Z Sugiyamą płynęło ich 9.

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

W 8. miesiącu do Matsumae pojechali 2 wasale z Hirosaki. Mieli obejrzeć drogę do Kunnui, gdzie stał polowy obóz Matsumae i dokąd w razie potrzeby poszłyby posiłki z Hirosaki. Gospodarze ich tam nie puścili, bo nie życzyli sobie obcych wojsk na wyspie. Zostało drugie zadanie, wyznaczone jeszcze przed wyjazdem, czyli wybadać 4 rzeczy: jak naprawdę stoją sprawy domeny Matsumae, jak sprawy Ainów, co robią pan Matsumae i dowódca przysłany mu przez shōgunat, wreszcie co mówi się wśród zwykłych mieszkańców. Po ponad 2 tygodniach wrócili z raportem o siłach Shakushaina i o siłach Matsumae.

 

Kalendarz na biurko od ukiyo-japan.pl: wydarzenia i cytaty samurajskie, drzeworyty musha-e, 72 pory roku koRok później domena poszła dalej. Pod koniec 5. miesiąca 1670 roku, za cichą zgodą shōgunatu, wzdłuż brzegów Ezo ruszyły 2 wyprawy. Maki Shigekiyo z tłumaczem Shirōsaburō, Ainem z osady Utetsu na czubku półwyspu Tsugaru, dotarł na zachodnie wybrzeże, do Horomoi na Shakotanie i do Oshoro koło dzisiejszego Otaru, i jako pierwszy przybysz spoza Matsumae wysłuchał Ainów bezpośrednio, a nie z relacji tamtejszych urzędników. Przywiózł raport w 8 punktach: mapę całej wyspy, spis towarów, odległości, stan dróg, nazwy osad z liczbą domostw, głębokość ujścia rzeki Ishikari i wiatry u wejść do przystani. Druga wyprawa, Akimoto Yoshishigego, szła wschodnim brzegiem. Koło Urakawy doszło do starcia z miejscowymi i 3 z 7 Ainów towarzyszących Japończykom uprowadzono, a potem zabito w odwecie za poległego.

 

W żadnym z tych zapisów nie pada słowo shinobi. Robotę wykonali inspektorzy piechoty, drobni lennicy, kupcy i ainuscy przewoźnicy, a rachunek zapłacili ci ostatni. Kiyokawa widzi w tamtym lecie początek oddziału i trudno się z nim nie zgodzić: domena przekonała się, że północna granica wymaga ludzi, których jedynym zajęciem będzie wiedzieć.Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Mistrz sztuk ukrytych

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Sugiyama zmarł w 1672 roku. Rok później, 12. dnia 7. miesiąca (23 sierpnia 1673 roku według datowania przyjętego przez Kiyokawę), kronika panowania Nobumasy notuje w Edo nowego człowieka: Nakagawa Kohayato, mistrz „sztuk ukrytych” z Kōgi, zostaje przyjęty na służbę za 7 racji. Racja, fuchi, to 5 gō ryżu dziennie na jedną gębę, czyli 1,8 koku rocznie. Jeśli przyjąć zgrubnie, że koku ryżu kosztowało około 1 ryō, a 1 ryō to mniej więcej 3000 dzisiejszych złotych, mistrz zaczynał od niecałych 40 000 zł rocznie. Skromnie.

 

Długo na 7 racjach nie został. Kronika pokazuje go w orszaku pana wjeżdżającego do Hirosaki 21. dnia 6. miesiąca, a niedługo potem z nadaniem 200 koku i dworem w czwartym dziedzińcu zamku. Później doszło jeszcze 100 koku i nadzór nad wałami wokół miasta. Watatani Kiyoshi, historyk szkół walki, podaje, że Nakagawa nosił wcześniej imię Kogenta, a jego podwładnych nazywano grupą Kohayato, zanim przyjęła się nazwa hayamichi. Skąd ona sama, źródła z epoki nie tłumaczą. Kiyokawa czyta ją jako określenie ludzi, którzy szybko niosą wiadomość przez cieśninę do zamku i dalej do Edo, Watatani widział w niej siłę nóg wojskowego gońca.

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

Dziennik domeny z 1684 roku pokazuje mistrza sztuk ukrytych przy zajęciach, których nie przewiduje żadna legenda. Razem z Karōji Sanzaemonem kieruje żeglugą do Edo: zgłasza maszt długi na 17 sążni, około 30 metrów, szykuje 50 000 polan na przyszłoroczny transport, pilnuje ważenia bel z ryżem wyładowywanych w Tsurudze. Dla ogrodu domeny prosi o maty i 2 juczne ładunki słomy pod melony. Dostaje polecenie, żeby krzewy herbaciane, marniejące na złej ziemi, przenieść na wzgórze Chitoseyama. Nadzoruje kopanie czerwonej ochry w Akanezawie. Kiedy w ptaszarni pada o świcie młody żuraw sprowadzony wiosną z Matsumae, to on składa meldunek i słyszy, że ptaka należy zasolić. W tych samych latach jeden z jego podwładnych, Ono Shichiemon, za nieopisane bliżej przewinienie zostaje wygnany na 5 ri, około 20 kilometrów, od miasta.

 

Lekarz i historyk medycyny Matsuki Akitomo znalazł go jeszcze w jednym miejscu: wśród nadzorców pól makowych. Z maku robiono ichiryūkintan (一粒金丹), pigułkę z opium, późniejsze źródło dochodów domeny, a w 1686 roku przy zbiorze makówek pracowali obok lekarzy także ludzie hayamichi. Latem 1682 roku pewien wasal zapisał w dzienniku, że po obiedzie odwiedził kilku znajomych, i wśród nazwisk pada Nakagawa Kohayato. Mistrz z Kōgi był więc w zamkowym mieście kimś zupełnie widzialnym, średniej rangi urzędnikiem od statków, ziół i kruszców, do którego wpadało się z wizytą.

Ukiyo-Japan - album refleksji o japońskiej sztuce - Michał Sobieraj

Niewidzialni mieli być jego ludzie. Najwcześniejszy datowany ślad nazwy pochodzi z 1. dnia 3. miesiąca 2. roku ery Jōkyō (4 kwietnia 1685 roku): rozporządzenie ustala, że w sprawie zsiadania z konia przy spotkaniu na drodze obowiązują ich te same zasady co pieszych inspektorów. Półtora roku później, 15. dnia 8. miesiąca (2 października 1686 roku), pan ogląda w sali przy scenie ich narzędzia, a przepis zastrzega, że przyboczni nie mają tam wstępu. Jakie to były narzędzia, nikt nie zapisał. Kronika dodaje tylko, że etat podniesiono do 20 ludzi, dobieranych spośród pieszej gwardii i niższych rangą.

 

Z tych pierwszych lat pochodzi anegdota niemożliwa do sprawdzenia, przechowana w zbiorze opowieści o dawnych wasalach, spisanym długo później. Za Nobumasy, po kolejnych zakazach hazardu, karō Tsugaru Genba naradzał się z innymi dostojnikami w czyimś domu. Podano posiłek. Genba kazał postawić jeszcze jedną tacę na szarym końcu, zawołał w stronę parawanu: „Posłańcze, dziękujemy za trud” i długo zapraszał do stołu. Zza parawanu wyszedł człowiek z grupy Nakagawy i przyklęknął. Genba nie robił mu wyrzutów. Powiedział, że rozumie, po co go przysłano, ale w zakazany hazard nikt tu nie gra. Wyjaśnił, w jakiej sprawie się zebrali, i poprosił, żeby po powrocie zdał z tego dokładną relację.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Czterdzieści pięć bel i trzy racje

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Spis z 1818 roku pokazuje oddział dojrzały, z drabiną, po której wchodzi się przez całe życie. Terada Tahei został uczniem w 1788 roku. Po 4 latach, kiedy po ojcu został głową rodu, dostał pełny etat. W 1812 roku otrzymał rangę równą dowódcy, w 1816 został dowódcą, kogashira (小頭), z dodatkiem 15 bel i 1 racji. Bela, hyō, mieściła w Hirosaki 4 to ryżu, około 72 litrów, więc jego 60 bel i 4 racje dawały łącznie jakieś 31 koku rocznie, w dzisiejszych pieniądzach około 90 000 zł. Bela, hyō, mieściła w Hirosaki 4 to ryżu, około 72 litrów. Jako dowódca Terada brał 60 bel i 4 racje, łącznie jakieś 31 koku rocznie, w dzisiejszych pieniądzach około 90 000 zł. Drugi dowódca mieszkał w bocznej uliczce dzielnicy Takajōmachi.

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

Zwykły człowiek oddziału brał 45 bel i 3 racje, czyli około 70 000 zł rocznie, czasem z niewielkim dodatkiem za służbę. Syn żyjący jeszcze w domu ojca zaczynał od 5 ryō w monecie i 2 racji, razem około 26 000 zł. Niektórych przenoszono z inspektorów piechoty: Kubota Shūsuke z Dōyamachi przeszedł tak w 1813 roku i w spisie ma 6. rok służby. Uczniowie mieli prawo stawać przed obliczem pana, a regulamin wymienia ich jednym tchem z uczniami sokolników i zamkowych rzemieślników. Według odczytu Hirosego w zeszycie jest 2 dowódców i 17 ludzi.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Adres Terady nie wygląda na przypadek. Starsze zapisy dziennika domeny, dotyczące parcel przy Daikanchō, wymieniają tam ludzi hayamichi „pod zwierzchnictwem Munakaty Jūzaemona”: Sōmę Shōemona, Ōsawę Gorohachiego, Yamaguchiego Katsuemona. Nazwisko Sōma wróci w oddziale w 1821 roku. Zawód przechodził z ojca na syna razem z belami ryżu, a ulica, zdaje się, razem z zawodem. Dbano też o szyld. Jedno z rozporządzeń, podnosząc rangi, każe odtąd mówić o nich krótko hayamichi. Późniejsze cofa tę zmianę i poleca wrócić do pełnej nazwy, hayamichi-no-mono, tak jak było wcześniej.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Regulaminy domeny, wydane drukiem w 1991 roku przez Hasegawę Seiichiego, pozwalają zajrzeć w ich dzień powszedni. Sprawy, których nie da się powierzyć papierowi, człowiek hayamichi zgłasza ustnie poprzez dowódcę. Pism służbowych wysyłają za to tyle, że urząd rozdzielający tragarzy każe im trzymać się wyznaczonych dni, bo mieszczanie, obarczeni noszeniem tej poczty, zaczęli się skarżyć. Nocą przechodzą przez bramy za okazaniem ostemplowanej tabliczki. Ćwiczą na Ishimori, na południowy zachód od świątyni Chōshō-ji, a plac kazano obsadzić sosnami, żeby nie dało się go przejrzeć z zewnątrz. Pod datą 26. dnia 2. miesiąca 6. roku ery Tenmei (25 marca 1786 roku) regulamin odnotowuje przestępstwo: ktoś te sosny, już wyrośnięte, wyciął i ukradł. Adnotacja na planie z 1869 roku, przytaczana przez Hirosego, wymienia 2 ćwiczone tam sztuki: krycie się w trawie wysokiej na 3 suny, czyli 9 centymetrów, i krycie się przy głazie.

 

Najdziwniejszy z tych papierów zachował się w instrukcjach dla koshō (小姓), młodych wasali z osobistej służby pana. Jest wśród nich rysunek pokazujący, jak przygotować Salę Zachodniego Jeziora na chwilę, gdy pan przyjmuje człowieka hayamichi: poduszkę ułożyć przy wnęce, od strony papierowych drzwi, ustawić piecyk, miecz pana trzyma przyboczny. Instrukcja nazywa to pomieszczenie pokojem poufnych rozmów, do którego poza najwyższymi dostojnikami i najbliższą służbą wchodzą jeszcze tylko ludzie oddziału, i dodaje, że mówi się na nie „pokój przysiąg”, bo co tu powiedziane, tego się nie powtarza. Jest i dopisek o tempie: przy takich spotkaniach sługa musi wiedzieć, kiedy się śpieszyć, a kiedy zwlekać.

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

Popkulturowy ninja niewiele by z tego zrozumiał. Czterdzieści pięć bel, pisma wychodzące w wyznaczone dni, tabliczka przy bramie i od czasu do czasu wyjazd do Matsumae w charakterze świadka przy zakupach domeny, bo i taki przydział odnotowano. Służba składała się głównie z czekania.

 

W mieście, gdzie każdy zna adres dowódcy i wie, gdzie ćwiczą jego ludzie, istnienie oddziału nie mogło być sekretem. Sekretem pozostawało, na kogo akurat oddział patrzy. Genba z anegdoty nie musiał widzieć człowieka za parawanem, wystarczyło mu wiedzieć o etacie. Taki nadzór działa nawet wtedy, kiedy za parawanem nikogo nie ma, i to jest w nim najtańsze. Człowiek z rocznym żołdem 45 bel zna sprawy niezdatne do zapisania, sąsiedzi wiedzą, że je zna, a on sam przez całe życie ma mówić tylko jednemu słuchaczowi, w pokoju, z którego nic nie wychodzi.Zbiory esejów o kulturze Japonii z Ukiyo-Japan.pl autorstwa Michała Sobieraja dostępne teraz również w wersji papierowej

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Oczy do wynajęcia

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Kto rozporządza ludźmi opłacanymi za patrzenie, ten prędzej czy później użyje ich do własnych celów. Hirose podaje za późniejszym opisem urzędów, że zwierzchnictwo nad oddziałem łączono ze stanowiskiem karō albo głównego inspektora, a tacy ludzie miewali własne rachunki. Nocą 9. dnia 10. miesiąca 2. roku ery Kanpō (5 listopada 1742 roku) aresztowano Kumabe Ioriego, dostojnika z nadaniem ponad 1000 koku, i oddano go pod straż innemu wasalowi. W pierwszym miesiącu następnego roku odczytano mu wyrok. Pełniąc urząd, z prywatnej chciwości posługiwał się ludźmi hayamichi, żeby oczerniać innych, a do tego kazał odprawiać klątwy. Skazano go na seppuku, a na pomocnika przy egzekucji wyznaczono Saitō Jingobeia z gwardii zamkowej.

 

Źródła milczą o tym, kogo oczerniono i co stało się z donoszącymi. Milczą też o tym, czy mogli odmówić. To milczenie ma swoją przyczynę. Skoro regulamin kazał rzeczy drażliwe przekazywać ustnie, po donosie nie zostawał ślad, do którego oczerniony mógłby się odwołać, i ta sama zasada chroniła tajemnicę granicy oraz tajemnicę nadużycia. Wyrok mówi tyle, ile trzeba: narzędzie zbudowane do pilnowania granicy dało się obrócić do środka bez żadnej przeróbki.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Kilkanaście lat później przyszedł człowiek gotów wyciągnąć z tego wniosek radykalny. Nyūi Mitsugi, reformator finansów domeny w latach 50. XVIII wieku, zniósł składanie pisemnych przysiąg, bo wojownik i bez nich nie łamie rozkazu, a urząd hayamichi rozwiązał z uzasadnieniem, które kronika zachowała: „w czasach dobrze rządzonych z 間者 (kanja), szpiegów, nie ma żadnego pożytku”. Przy okazji kazał spalić stare zapiski urzędów. Niechętny mu kronikarz wylicza to wszystko jednym ciągiem, jako rejestr win.

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

Kiyokawa datuje rozwiązanie na 1756 rok i dodaje, że po 5 latach oddział odtworzono; Nyūi stracił tymczasem władzę. Z tym momentem badacz wiąże też rękopis odnaleziony w marcu 2018 roku w miejskiej bibliotece w Hirosaki przez Uedę Tetsuyę z Kioto. To 12 stron przepisów: proszek nasenny z suszonej ropuchy, mieszanka prochu z tojadem do oślepiania, rada, żeby w gospodzie wybierać izbę z jednym wejściem i oprzeć o drzwi matę. Według Kiyokawy ktoś spisał to w chwili, gdy urząd znikał, żeby wiedza nie przepadła razem z nim. To hipoteza i niezależnego potwierdzenia datowania nie znalazłem, ale psychologicznie brzmi wiarygodnie. Władza potrafi przez chwilę uwierzyć, że nie potrzebuje oczu. Długo w tej wierze nie wytrzymuje.Kalendarz na rok 2027 - japoskie sekki i ko (72 mikrosezony japoskie)

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Droga nad morzem

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Najlepiej udokumentowany miesiąc w dziejach oddziału to 4. miesiąc 4. roku ery Bunsei, maj 1821 roku. Pan domeny, Tsugaru Yasuchika, wracał z Edo do Hirosaki zwykłą drogą przez Akitę i przełęcz Yatate. W Fukuoce, w domenie Nanbu, od dawna skłóconej z Tsugaru o ziemię i o rangę, mistrz szermierki Shimotomai Hidenoshin postanowił go po drodze zabić. Historia zapamiętała go pod przybranym nazwiskiem Sōma Daisaku. Na zasadzkę wybrał Shirasawę, po akickiej stronie przełęczy, gdzie droga, jak chce późniejsza relacja, biegnie wąsko między dwiema skarpami.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Zdradził go kowal. Daikichi urodził się w Iwayadō w domenie Sendai, kuł najpierw narzędzia rolnicze, potem miecze, miał 58-letnią matkę i widział przygotowania na własne oczy. Jego zeznanie dotarło do Hirosaki. Już 10. dnia (11 maja) wezwano na zamek dwóch ludzi hayamichi, Sōmę Sukekichiego i Naritę Korezaemona, i posłano ich na zwiad. Karō Tsugaru Tanomo dostał 15. dnia rozkaz wyjechać naprzeciw panu i ruszył nazajutrz. Kilka dni później obu zwiadowcom powierzono zapieczętowane 300 ryō, w dzisiejszych pieniądzach blisko milion złotych, do zaniesienia orszakowi. Wyszli z Hirosaki tej samej nocy, przed świtem. Przed południem 23. dnia oddali paczkę z nienaruszonymi pieczęciami urzędnikowi skarbu w Minato, porcie pod Akitą, gdzie stanął orszak.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Tam zebrało się ich 6. Kuzumaki Tsunezō i Terasawa Kinzaemon szli z panem od Edo, dowódca Tazaemon z Kubotą Shūsuke wyszli naprzeciw aż do Kariwano, Sōma z Naritą domknęli szóstkę. Dostali rozkaz iść pieszo przed lektyką i za nią aż do Hirosaki. Yasuchika przeczekał w Minato 2, 3 dni, a domena Akita dyskretnie pomagała. Potem orszak zrobił coś bez precedensu: zamiast w góry skręcił nad morze. Na użytek sąsiadów podano powód urzędowy: pan chce po drodze obejrzeć posterunki straży wybrzeża na zachodnim brzegu. W tym samym piśmie stoi czarno na białym, że droga przez Noshiro leży dalej od Nanbu. Przez Noshiro, przeprawę promową na wielkiej rzece i Hachimori orszak doszedł 26. dnia (27 maja) do Ōmagoshi, pierwszej stacji na własnej ziemi. Stamtąd brzegiem, przez Fukaurę i Ajigasawę, do zamku, w którego bramę pan wjechał 29. dnia.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Wzdłuż drogi pracowali myśliwi sprowadzeni z własnych wsi, z poleceniem przetrząsania zboczy aż do granicy. Nocą przy kwaterze czuwali Kubota i Narita z dwoma strzelcami spośród nich. Na samą granicę wysłano osobny posterunek, opisany z dokładnością rachunku: 2 sługi, 2 pieszych gwardzistów, 1 inspektor, 1 człowiek hayamichi, 2 inspektorów piechoty i 8 myśliwych. Raporty spod przełęczy Yatate są suche. W połowie podejścia widać tu i ówdzie drwali. O Hidenoshinie donoszą, że ma 30 uczniów, jeździ do Edo 2, 3 razy w roku i jest biegły w sztuce shinobi. Trudno o lepszy komplement z takich ust.

 

Hidenoshin też miał swoje oczy. Niejaki Sasaki Shirōgorō wywiedział się w Ōdate, że pan stanie na zamku 23. dnia, wyszedł stamtąd 15. i nazajutrz był z tą wiadomością w Fukuoce. Ludzie hayamichi odpowiedzieli tym samym: jeden z raportów namierza kompanię zamachowca właśnie w Ōdate, na kwaterze u niejakiego Yasuke, a wymienia w niej kapłana, lekarza i kowalskiego czeladnika.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Hidenoshin czekał w Shirasawie. Wyrok, wydany na niego później w Edo, mówi o czterech ludziach i krótkiej strzelbie; późniejsza gazetowa opowieść dodała do tego armatkę z rury oklejonej papierem. Orszak nie nadszedł. Zamachowiec wrócił do Fukuoki z niczym, potem wyjechał do Edo, a jego śladem ruszyli Sōma Sukekichi i Narita Korezaemon, ci sami dwaj ludzie hayamichi, którzy w maju nieśli orszakowi 300 ryō.

 

Dostali polecenie ustalić, gdzie w stolicy mieszka. Relacja mówi, że zmienili wygląd i dzień po dniu krążyli między rezydencjami wasali shōguna, wypytując o nauczycieli szermierki, bez skutku, aż zabrakło im pomysłów; innym razem kręcili się w przebraniu koło rezydencji Nanbu w Soto-Sakuradzie. Narita wyszedł z Hirosaki 14. dnia 11. miesiąca (8 grudnia 1821 roku) z Fukushim Heijim, znów w cudzej skórze, przez ziemie Akity do Hanawy w okręgu Kazuno i dalej do samej Morioki, stolicy Nanbu. W innym miejscu tej relacji dwaj ludzie oddziału wędrują jako pielgrzymi do Ise, z przepustkami wystawionymi w okolicach Noshiro, bo bez papierów nie przepuszczała ich żadna rogatka. Hidenoshina ujęto w Edo i w 1822 roku stracono. Kowal Daikichi dostał od Tsugaru nazwisko Sasaki i miejsce w domenie.

 

Znamy dzieje tych nocy, bo Narita Korezaemon przepisał całą relację w 1833 roku, 12 lat po wydarzeniach. Bohaterami są w niej autorzy; po stronie Nanbu ci sami ludzie byliby zwykłymi szpiclami. Mimo to jeden szczegół brzmi jak prawda nie do podrobienia. Człowiek zasłużony w tej sprawie dostaje w nagrodę 5 ryō, 2 racje i etat hayamichi. Najwyższą nagrodą za dobrze wykonaną tajną robotę okazuje się przyjęcie do grona tych, którzy wykonują ją za 26 000 zł rocznie.Książka "Ścieżki" od autora ukiyo-japan.pl:  Michałą Sobieraja

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Obce żagle, ostatnie listy

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Im bliżej końca epoki, tym częściej ludzie oddziału stoją nad morzem. Kiyokawa podaje, że w 1789 roku, po buncie Ainów na Kunashiri, w pierwszym rzucie 853 ludzi szykowanych do Ezo było 10 shinobi, dobranych spośród pieszych inspektorów i hayamichi. Zachował się dokument o 6 lat późniejszy: 9. dnia 5. miesiąca 7. roku ery Kansei (25 czerwca 1795 roku) domena melduje shōgunatowi skład pierwszego rzutu obrony wybrzeża, 547 ludzi, i w tabeli stanów wpisuje 5 shinobi-no-mono (忍之者). Kiyokawa dodaje, że po 1830 roku, gdy u wybrzeży coraz częściej pokazywały się obce statki, etat oddziału zwiększono. O udziale oddziału w sporze granicznym z Nanbu z lat 1713–14 mówi tylko Kiyokawa, a przy zimowej służbie garnizonu z Hirosaki w Shari w 1807 roku, opłaconej dziesiątkami zgonów, źródła, do których dotarłem, o hayamichi milczą.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Ostatnie ślady są najskromniejsze. W wykazie oddziałów strzeleckich z 1868 roku, opartym na spisie wasali z 1851, figurują dwaj hayamichi, Isaburō i Ryūnosuke, obaj z żołdem 40 bel i 3 racji. Tego samego roku, kiedy północ wahała się między cesarzem a shōgunem, kronika wojny odnotowuje, że 4 listy powierzono człowiekowi oddziału, Saitō Tomikichiemu. Kiyokawa wymienia jeszcze Mikamiego Chūzō, niosącego lądem odpisy ważnych pism. Domena przebudowała urzędy 12. dnia 6. miesiąca 2. roku ery Meiji (20 lipca 1869 roku) i dawnych ludzi hayamichi zebrała w sekcji tajnej nowego nadzoru. W 1870 roku oddział przestał istnieć, rok później przestała istnieć sama domena. Plac na Ishimori, jak wynika z adnotacji na planie miasta, służył do końca.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

 

Zaułek

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).Wracam myślą do otworu pod okapem. Może leżał przy nim ktoś, kto dostawał za to 45 bel rocznie, a może wycięto go z powodów dziś nie do odgadnięcia, i dopiero XX wiek dopisał mu właściciela. Zeszyt z archiwum nie wspomina o deskach, schowkach ani dziurach w ścianie. Ulice ze spisu z 1818 roku istnieją do dziś: Daikanchō, Takajōmachi, Dōyamachi, Gojikkokumachi. Z zaułka przy Mori-machi do każdej z nich idzie się kwadrans, najwyżej dwa, między zwykłymi domami, z których żaden nie ma tabliczki.

 

Terada Tahei szedł którąś z nich na zamek przez 31 lat. Wiemy, ile ryżu za to dostał i w którym roku awansował. Nie wiemy, co widział.

 

 

Ukiyo-japan.pl - Michał Sobieraj, notka od autoraŹródła

1. 「早道分限帳」文化15年 (1818), 陸奥国弘前津軽家文書, 国文学研究資料館 (sygn. 22B/01703).

2. 長谷川成一 校訂, 「御用格 寛政本 上巻」, 弘前市, 1991.

3. 「新編弘前市史 通史編2(近世1)」, 弘前市企画部企画課, 2002; 「通史編3(近世2)」, 2003.

4. 永沢奉実, 「津軽史 第20巻(相馬大作事件)」, みちのく双書 特輯, 青森県文化財保護協会, 1990.

5. 清川繁人, 「弘前藩 ─藩の命運忍びに託す─」, w: 「第2回国際忍者学会の講演・発表要旨」, 忍者研究 2019(2), s. 47–52.

6. 広瀬寿秀, wpisy o „domu ninja” w Hirosaki z lat 2018–2024, hiroseorth.blogspot.com.

7. 川内イオ, 「弘前藩の忍者集団「早道之者」に翻弄されるの巻」, 未知の細道 No. 198, 2021.

 

Hayamichi-no-mono, shinobi z północy, etatowi ninja shogunatu, przez 200 lat pilnowali Ezo (Hokkaido).

Ukiyo-japan.pl - Michał Sobieraj, notka od autora

  

    未開    ソビエライ

Postaw mi kawę na buycoffee.to

  Mike Soray

   (Michał Sobieraj)

Zdjęcie Mike Soray (aka Michał Sobieraj)
Tom II - "100 widków sławnych miejsc Edo" Hiroshige - interpretcje i analiza Michała Sobieraja
Tom I - "100 aspektów księżyca Yoshitoshiego" - analizy i interpretacje ukiyo-e Michała Sobieraja
Książka o historii kobiet w dawnej Japonii - "Silne kobiety Japonii" autorstwa Michała Sobieraj - twórcy ukiyo-japan.pl
"Ścieżki. Japoński spokój wśród polskich brzóz" - książka Michała Sobieraja (ukiyo-japan.pl) o japońskiej wrażliwości w polskiej codzienności. Mushin, wabi-sabi i yūgen jako praktyka widzenia „tu i teraz”.

A może chciałbyś zamiast czytać, posłuchać artykułów?

Zobacz książki autora strony:

Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Audio eseje na ukiyo-japan.pl
Postaw mi kawę na buycoffee.to

  

   

 

 

未開    ソビエライ

 

Logo Gain Skill Plus - serii aplikacji na Androida, których celem jest budowanie wiedzy i umiejętności na rózne tematy.
Logo Soray Apps - appdev, aplikacja na Androida, apki edukacyjne
Logo Ikigai Manga Dive - strony o Japonii, historii i kulturze japońskiej, mandze i anime

 Pasjonat kultury azjatyckiej z głębokim uznaniem dla różnorodnych filozofii świata. Z wykształcenia psycholog i filolog - koreanista. W sercu programista (gł. na Androida) i gorący entuzjasta technologii, a także praktyk zen i mono no aware. W chwilach spokoju hołduje zdyscyplinowanemu stylowi życia, głęboko wierząc, że wytrwałość, nieustający rozwój osobisty i oddanie się swoim pasjom to mądra droga życia. Autor książki "Ścieżki. Japoński spokój wśród polskich brzóz", "Silne kobiety Japonii" oraz periodyku o ukiyo-e "Ukiyo-Japan".

 

Osobiste motto:

"Najpotężniejszą siłą we wszechświecie jest procent składany." - Albert Einstein (prawdopodobnie)

Mike Soray

  (Michał Sobieraj)

Zdjęcie Mike Soray (aka Michał Sobieraj)

Napisz do nas...

Przeczytaj więcej

o nas...

Twój e-mail:
Twoja wiadomość:
WYŚLIJ
WYŚLIJ
Twoja wiadomość została wysłana - dzięki!
Uzupełnij wszystkie obowiązkowe pola!

Przasnysz, Polska

m.sobieraj@inarismart.pl

dr.imyon@gmail.com

___________________

inari.smart

Chcesz się podzielić swoimi przemyśleniami czy uwagami o stronie lub apce? Zostaw nam wiadomość, odpowiemy szybko. Zależy nam na poznaniu Twojej perspektywy!