Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.
2025/03/13

Men Yoroi: gniewne i nieprzeniknione maski bitewne samurajów 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Oblicza wojny, oblicza strachu

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Światło księżyca ślizgało się po wściekłych kształtach żelaznych masek, nadając im złowrogi, nadprzyrodzony blask. Można mieć wrażenie, że na polu bitwy nie było ludzi – były tylko upiory, demony o wykrzywionych grymasach: żelazne szczęki zastygłe w wiecznym gniewie, uśmiechy tak szerokie, że przypominały złośliwy śmiech szalonego bóstwa krwi. Niektóre maski przedstawiały oblicza tengu, długonosego ducha gór, inne naśladowały marsowe rysy Fudō-Myōō, gniewnego strażnika prawdy, a jeszcze inne miały groteskowe usta z wystającymi zębami, które przypominały lwy shishi – strażników świątyń. W tym krwawym teatrze samuraj nie był już człowiekiem – był awatarem wojny, manifestacją samurajskiego kodeksu honoru i śmierci, który kazało mu walczyć bez lęku. Co czuł, jako człowiek – nie miało już znaczenia – było skryte za wściekłą maską.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Men yoroi, maska wojownika, nie była jedynie elementem ochronnym – była symbolem. Każda z nich powstawała w warsztatach mistrzów kowalstwa, ręcznie kuta i formowana, by nie tylko chronić, ale i budzić grozę - tworzona często według indywidualnego projektu, tak by podkreślić to, co samuraj chciał, by świat w nim widział. Były maski pełne dumy, z gładkimi rysami szlachetnego wodza, ale i takie, które przerażały – z głębokimi bruzdami gniewu, wystającymi kłami i czernionymi zębami, przypominającymi uśmiechy z piekła rodem. Drobne detale, jak konopne sznurki, barwione na czerwono wnętrza czy maleńkie otwory pod brodą zwane ase-nagashi no ana – służące do odprowadzania potu – świadczyły o tym, jak precyzyjna była japońska myśl wojskowa. Men yoroi nie tylko chroniło, ale i wiązało hełm, stabilizując ciężkie kabuto na głowie wojownika. Był to element zbroi, który funkcjonował zarówno w wymiarze praktycznym, jak i symbolicznym – bo wojownik nie mógł pozwolić sobie na chwiejność, nie mógł pozwolić, by hełm się zsunął, wreszcie: nie mógł pozwolić, by świat zobaczył jego prawdziwe emocje.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Twarz jest zwierciadłem duszy – dlatego na polu bitwy należało ją ukryć. W świecie, gdzie honor znaczył więcej niż życie, a klęska była gorsza niż śmierć, men yoroi stawało się ostatnią barierą między wojownikiem a jego człowieczeństwem. Sroga maska, która wewnątrz skrywała strach, mogła wprowadzić w błąd przeciwnika, mogła wzbudzić przerażenie, mogła wreszcie dać samurajowi to, czego pragnął najbardziej – aurę nieśmiertelności. Po śmierci wojownika jego maska często, tak jak kabuto i katana pozostawała, by symbolizować jego ducha i czyny. Czy to twarz, którą ukrywał samuraj, była prawdziwa, czy może to maska była jego prawdziwym obliczem? W Japonii wojny i honoru pytanie to nigdy nie miało jednej odpowiedzi.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Men Yoroi – co to?

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Japońskie maski wojenne, znane dziś głównie jako men yoroi (面鎧, dosł. „zbroja twarzy”), były istotnym elementem zbroi samurajów, jednak ich nazewnictwo było znacznie bardziej złożone. Termin men yoroi odnosi się przede wszystkim do wszelkich form ochrony twarzy stosowanych w zestawie uzbrojenia ochronnego, obejmując zarówno pełne maski, jak i mniejsze osłony. Alternatywnie, używano również określenia mengu (面具, „nakrycie twarzy” lub „maskowanie twarzy”), które miało szerszy zakres znaczeniowy i obejmowało nie tylko maski wojenne, ale także elementy ochronne inspirowane maskami teatralnymi czy religijnymi. Mengu można było spotkać zarówno w kontekście bitewnym, jak i w procesjach ceremonialnych, gdzie pełniły rolę ozdobną i symboliczną.

 

Najczęściej stosowaną w walce formą maski była menpō (面頬, dosł. „twarz i policzki”), czyli półmaska osłaniająca dolną część twarzy – nos, policzki, podbródek oraz często gardło. Pierwsze wzmianki o menpō pojawiają się w okresie Muromachi (XIV–XVI wiek), kiedy to walki stały się bardziej intensywne, a konieczność osłony twarzy przed uderzeniami mieczy i grotami strzał wzrosła. Charakterystyczną cechą tych masek było ich indywidualne dopasowanie do wojownika oraz możliwość odłączenia nosowej części, co zwiększało wygodę użytkowania. Oprócz funkcji ochronnej menpō miały również wartość psychologiczną – ich groźne grymasy, malowane wnętrza i dodane wąsy z końskiego włosia miały wzbudzać strach w przeciwniku i jednocześnie ukrywać emocje samuraja.

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Choć w późniejszych epokach (Edo, XVII–XIX wiek) menpō stały się głównie ozdobnym elementem zbroi, ich pierwotna funkcja nie uległa zapomnieniu. W okresie Sengoku (XV–XVII wiek), gdy wojna była niemal codziennością, różne klany tworzyły unikatowe wersje menpō, dopasowując je do swoich stylów walki. Na przykład wojownicy klanu Takeda preferowali maski o prostszej konstrukcji, podczas gdy Date Masamune słynął ze swojego złotego menpō z przerażającym grymasem. Co ciekawe, niektórzy samurajowie, zwłaszcza oficerowie wyższego stopnia, rezygnowali z noszenia menpō, uznając je za niewygodne, podczas gdy inni traktowali je jako niezbędny element swojego wizerunku wojennego. Każdy wojownik, wybierając swoją maskę, decydował nie tylko o ochronie, ale także o tym, jak zapamięta go historia.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Kup samurajskie katany - oręż japoński w sklepie ukiyo-japan.pl

Rodzaje men yoroi

 

 

Happuri (鉢巻) – pierwsze oblicze wojownikaEsej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

 

Najstarsza forma ochrony twarzy, znana już w okresie Heian (VIII–XII wiek), happuri to otwarta maska zakrywająca czoło i policzki, pozostawiająca odsłonięte oczy, nos i usta. Była stosunkowo lekka i nie ograniczała widoczności, co czyniło ją praktycznym wyborem dla wojowników preferujących mobilność. Widzimy ją na ilustracjach z epoki, ukazujących zarówno konnych wojowników, jak i piechotę.

 

 

Hanbō (半頬) – osłona dla dolnej części twarzyEsej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

 

Hanbō to prosta maska zakrywająca podbródek i policzki, stosowana często samodzielnie lub w połączeniu z innymi elementami zbroi. Była szczególnie przydatna w ochronie gardła, a jej lekka konstrukcja pozwalała na swobodne oddychanie i mówienie. Niektóre warianty hanbō były wyposażone w dodatkowe mocowania do nodowa (ochraniacza szyi), zapewniając większe bezpieczeństwo przed cięciem przeciwnika.

 

 

 

Menpō (面頬) – samurajska ikona masek

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Menpō to najbardziej rozpoznawalny typ maski, zakrywający nos, policzki i podbródek. Wiele modeli miało odłączany nos, co pozwalało na większy komfort i elastyczność w trakcie walki. Charakterystycznym elementem menpō były groźne grymasy, wąsy z końskiego włosia oraz malowane wnętrza – najczęściej na czerwono, aby podkreślić demoniczny wygląd i dodatkowo straszyć przeciwnika.

 

 

Sōmen (総面) – pełne oblicze wojnyEsej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Sōmen to pełnotwarzowa maska, obejmująca całą twarz od czoła po podbródek. Rzadziej stosowana na polu bitwy ze względu na ograniczoną widoczność i ciężar, częściej pojawiała się w kontekście ceremonialnym lub jako element zbroi paradnej. W późnym okresie Edo mistrzowie zbrojnictwa tworzyli bogato zdobione warianty sōmen, które stały się prestiżowymi dziełami sztuki.

 

 

 

Mene-no-shita-bō (目の下頬) – dodatkowa ochrona policzków

 

Ta mniej znana odmiana menpō wyróżniała się szczególną ochroną policzków, co sprawiało, że była popularna wśród samurajów preferujących dodatkowe zabezpieczenie. Jej konstrukcja była bardziej rozbudowana w stosunku do standardowych menpō, lecz jednocześnie nie ograniczała oddychania ani komunikacji tak bardzo, jak sōmen.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Budowa i materiały men yoroi

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Men yoroi, choć jest pozornie niewielkim elementem zbroi samurajskiej, było arcydziełem rzemiosła, w którym każdy detal miał swoje uzasadnienie – zarówno pod względem funkcjonalności, jak i estetyki. Tradycyjnie maski te wykonywano z żelaza, kształtowanego ręcznie metodami kucia (打ち出し, uchidashi, „wypukłe kucie”) lub podgrzewanego i formowanego przy użyciu młotów i dłut. Najlepsze egzemplarze powstawały z wysokiej jakości żelaza o różnej grubości – cieńsze fragmenty zapewniały elastyczność i lekkość, grubsze natomiast chroniły kluczowe obszary twarzy. Obok żelaza stosowano także nerigawa (練革) – utwardzaną skórę, często lakierowaną dla zwiększenia trwałości. W okresie Edo (XVII–XIX wiek), gdy men yoroi stały się bardziej ozdobnym elementem niż czysto bojowym, mistrzowie zbrojmistrzostwa eksperymentowali z kombinacją metalu i skóry, a nawet z dekoracyjnym użyciem tkanin czy jedwabnych sznurów.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Każda maska była konstrukcyjnie dopracowana tak, aby zapewnić wygodę i trwałość. Ważnym elementem menpō był hana (鼻) – nos, który w wielu modelach był odłączany, co pozwalało na lepszą wentylację i regulację ograniczenia pola widzenia. Demontowane nosy mocowano na małych, precyzyjnie dopasowanych bolcach lub przy pomocy prostych zawiasów. Pod brodą znajdował się ase-nagashi no ana (汗流しの穴) – niewielki otwór, często umieszczony centralnie, który miał za zadanie odprowadzać pot i wilgoć, zapobiegając gromadzeniu się pary wodnej wewnątrz maski. W niektórych bardziej luksusowych egzemplarzach dodawano nawet małą rurkę, przez którą skraplająca się wilgoć mogła swobodnie wypływać.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Mocowanie maski do hełmu było równie istotnym aspektem jej konstrukcji. Men yoroi wyposażano w specjalne orekugi (折釘) – niewielkie, wygięte haki lub pierścienie po bokach, które służyły do wiązania maski za pomocą sznurów shinobi-no-o (忍びの緒). Dzięki nim menpō stabilizowało kabuto na głowie wojownika, zapewniając jego pewne osadzenie nawet podczas dynamicznych ruchów. Dodatkową ochronę stanowiło yodarekake (涎掛け) – zwisający ochraniacz gardła wykonany z kilku rzędów metalowych płyt kozane, lamelowych segmentów lub kolczugi naszytej na podkład z tkaniny. Yodarekake zabezpieczało szyję przed cięciem miecza i grotami strzał, a jego kształt mógł być dopasowany do zbroi noszonej przez samuraja.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Nieodłącznym aspektem men yoroi była jego estetyka. Japońscy zbrojmistrzowie doskonale rozumieli, że zbroja wojownika powinna nie tylko chronić, ale i budzić respekt. Popularną techniką wykończeniową było sabiji (錆地) – nadawanie masce postarzanej, rdzawo-matowej faktury, która sugerowała solidność i długowieczność. Z kolei najbogatsze egzemplarze zdobiono metodą maki-e (蒔絵) – drobnymi złoceniami nanoszonymi na lakierowaną powierzchnię. Niektóre maski miały także dekoracyjne aplikacje – np. futrzane brwi i wąsy wykonane z końskiego włosia, a w wyjątkowych przypadkach również elementy z konopi lub jedwabiu, podkreślające status noszącego.

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Budowa men yoroi stanowiła doskonałe połączenie funkcjonalności i artystycznego kunsztu. Niezależnie od epoki i miejsca w hierarchii wojennej, samuraj wiedział, że jego maska to coś więcej niż tylko kawałek metalu – to jego oblicze w walce, które miało przerażać wrogów i jednocześnie chronić jego ciało oraz duszę.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Popularne motywy w men yoroi

 

Men yoroi było czymś więcej niż tylko ochroną twarzy – było symbolem, manifestacją ducha wojownika i odbiciem filozofii wojennej Japonii. Kształt i zdobienia maski miały ogromne znaczenie, podkreślając osobowość noszącego, jego status, a czasem nawet przywołując duchową ochronę bóstw i legendarnych stworzeń. Wiele masek celowo przedstawiało groteskowe, demoniczne oblicza, ponieważ w kulturze japońskiej wierzono, że przerażająca twarz może odstraszać złe duchy (oni), a jednocześnie w sposób oczywisty osłabiać morale przeciwnika. Ikonografia men yoroi czerpała inspiracje zarówno z teatru nō, jak i buddyjskich wizerunków boskich strażników, shintoistycznych duchów, yokai, demonów tworząc maski o niezwykle różnorodnych ekspresjach i stylach.

 

 

Resseibō (烈勢頬) – gniew wojownika

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Najbardziej agresywna i budząca grozę wersja menpō, przedstawiająca twarz z głębokimi zmarszczkami na czole i policzkach, ściągniętymi brwiami oraz gniewnym wyrazem ust. Resseibō symbolizowało gniew i determinację wojownika, a jego wyraz przypominał zacięte oblicza samurajów gotowych walczyć do ostatniego oddechu.

 

 

Ryūbubō (隆武頬) – dostojne oblicze

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maska o znacznie spokojniejszym, szlachetnym wyrazie twarzy, często wybierana przez samurajów wysokiej rangi. Nie miała przesadnych grymasów, a jej powierzchnia była gładka lub delikatnie modelowana. Symbolizowała opanowanie, honor i niewzruszoną siłę.

 

 

Emibō (笑頬) – uśmiech wojny

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maski o uśmiechniętym, a czasem wręcz szyderczym wyrazie twarzy. Ich zadaniem było dezorientowanie przeciwnika – śmiejący się wojownik w samym środku bitwy wydawał się nienaturalny, nadprzyrodzony, co mogło podkopywać morale wroga. Były też symbolem lekceważenia śmierci i absolutnego oddania walce.

 

 

Tengubō (天狗頬) – moc długonosego demona

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maski inspirowane tengu – mistycznymi istotami z japońskiego folkloru, kojarzonymi z wojennym kunsztem i nadludzkimi zdolnościami. Charakteryzowały się wydłużonym nosem oraz często jaskrawoczerwonym lakierem, co oddawało wyobrażenia wyglądu tych legendarnych stworzeń. Tengu znani byli, jako mistrzowie wojny, sprawni wojownicy i bardzo silne, zabójcze stworzenia.

 

 

Fudōbō (不動頬) – gniewny strażnik

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maski przedstawiające oblicze Fudō-Myōō, gniewnego strażnika w buddyźmie. Wyróżniały się asymetrycznie ułożonymi zębami – często dolna i górna szczęka nie stykały się idealnie, co nadawało masce dodatkowego, złowrogiego charakteru. Noszenie tej maski miało symbolizować niezłomność, wewnętrzną siłę i gotowość do obrony sprawiedliwości.

 

 

Ubabō (姥頬) – twarz staruchy

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Nietypowy styl maski przedstawiający zmarszczone, stare oblicze kobiety. Choć mogłoby się wydawać, że nie ma ona związku z wojną, w rzeczywistości miała wywoływać uczucie niepokoju i grozy – przypominała mściwe duchy (onibaba) z japońskich legend. Czasami samurajowie wybierali ten wzór jako symbol własnego doświadczenia i długiej, pełnej krwi, znoju i śmierci drogi wojownika.

 

 

Okinabō (翁頬) – oblicze starego mędrca

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maski te przedstawiały twarz sędziwego, siwego mężczyzny o spokojnym, lecz surowym wyrazie. Ich wygląd inspirowany był wizerunkami mędrców i starożytnych generałów, mających symbolizować doświadczenie, strategię i chłodną kalkulację w bitwie.

 

 

Tobibō (鳶頬) – twarz kruka

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maski wzorowane na karasu tengu (烏天狗), czyli kruczych wersjach tengu, często miały ostre, zakrzywione dzioby zamiast nosa. Były noszone przez samurajów, którzy chcieli uchodzić za przebiegłych i nieuchwytnych wojowników, równie groźnych jak tajemnicze stworzenia, które je inspirowały.

 

 

Karuramen (迦楼羅面) – boski ptak Garuda

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maski przedstawiające oblicze Karury – mitycznego ptaka Garudy, który w japońskim buddyzmie symbolizował boską ochronę. Te maski były często ozdobione pióropuszami i złoceniami, a ich kształt nawiązywał do boskich strażników walczących z demonami.

 

 

Daikokubō (大黒頬) – oblicze boga szczęścia

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Rzadko spotykany styl maski przedstawiający pogodny, niemal dziecięcy wyraz twarzy inspirowany bogiem szczęścia Daikokuten. Noszenie tej maski mogło oznaczać skrajną pewność siebie lub chęć wzbudzenia dezorientacji wśród przeciwników – widok uśmiechniętej, dziecięcej twarzy w samym środku wojennego chaosu był czymś kompletnie nieoczekiwanym.Kup samurajskie katany - oręż japoński w sklepie ukiyo-japan.pl

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Słynne men yoroi w historii Japonii

 

W świecie samurajów, gdzie wizerunek wojownika był niezwykle, men yoroi pełniło rolę niemal symboliczną. Niektóre maski stały się legendami – nie tylko ze względu na swój wygląd, ale także dlatego, kto je nosił i jakie historie się z nimi wiążą. Oto kilka z najsłynniejszych masek menpō w historii Japonii, których nosiciele przeszli do legendy.

 

 

Menpō Takedy Shingena – maska stratega

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Takeda Shingen (1521–1573), jeden z największych taktyków okresu Sengoku, słynął z genialnych strategii wojennych, a jego imię do dziś budzi respekt w Japonii. Wśród jego wojennego ekwipunku szczególnie wyróżniała się menpō, którą można podziwiać dziś w muzeum w Kōfu.

 

Jego maska była charakterystycznie lakierowana na ciemnoczerwony kolor, co w połączeniu z czarnym hełmem i bogato zdobioną zbroją nadawało mu demonicznego wyglądu na polu bitwy. Czerwone wnętrze menpō miało podkreślać jego siłę i bezwzględność, a także – według tradycji – ukrywać ewentualne ślady krwi, by nie zdradzać przeciwnikowi słabości. Maskę zdobiły również gęste, czarne wąsy z końskiego włosia, dodające jej surowego, niemal nadludzkiego wyrazu.

 

Obecnie jedną z jego masek można zobaczyć w Takeda Shrine w Kōfu, prefektura Yamanashi, gdzie czczony jest jako bóstwo wojenne.

 

 

Men yoroi Date Masamune – złota maska „Jednookiego smoka”

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Date Masamune (1567–1636), zwany "Dokuganryū" (独眼竜), czyli „Jednookim smokiem”, był jedną z najbardziej charakterystycznych postaci epoki Sengoku (i prekursorem Darth Vadera z Gwiezdnych Wojen, o czym przeczytasz tu: Date Masamune - samuraj z XVI wieku prekursorem Darth Vadera). Stracił jedno oko w dzieciństwie na skutek choroby (ospy), co uczyniło go jeszcze bardziej tajemniczą i budzącą respekt postacią (respekt, bo legenda mówi, że uznał swoje chore oko za słabość i jako dziecko, na oczach przeciwnika oko te sobie wydłubał).

 

Jego menpō miało wyjątkowy złoty kolor, co było niezwykle rzadkie i symbolizowało jego ambicje oraz bogactwo klanu Date. Choć większość men yoroi miała ciemne, lakierowane powierzchnie, Masamune postawił na maskę o metalicznej barwie, odbijającą światło w taki sposób, że mogła niemal oślepiać przeciwników w blasku słońca. Jego menpō charakteryzowała się też subtelnym uśmiechem, a nie typowym gniewnym grymasem, co mogło sugerować jego zamiłowanie do finezyjnych strategii oraz inteligencję, którą wykazywał zarówno w dyplomacji, jak i w bitwach.

 

Obecnie jeden z jego menpō można zobaczyć w Sendai City Museum, w mieście, które sam założył jako swoją stolicę.

 

 

Maski klanu Hōjō –ikonografia rodzinna

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Klan Hōjō, rządzący Kamakurą w XIII wieku, a później odrodzony w XVI wieku jako potężna siła w Kantō, miał wyjątkowy styl zbroi, w tym men yoroi. Ich maski często nawiązywały do potrójnego liścia Hōjō (三つ鱗, "Mitsu Uroko"), symbolu rodu, który zdobił ich pancerze (więcej o różnych herbach, czyli kamon, rodów samurajskich tu: Kamon 15 najsilniejszych samurajskich rodów Japonii).

 

Najbardziej znaną menpō klanu Hōjō jest ta, którą nosił Hōjō Ujimasa (1538–1590), ostatni władca rodu. Była ona niesamowicie realistyczna, bez przesadnych grymasów, co miało symbolizować stoicki spokój i godność przywódcy. W przeciwieństwie do innych samurajskich masek, Hōjō unikali demonicznych motywów, preferując bardziej stonowane, niemal filozoficzne wyrazy twarzy.

 

Maski klanu Hōjō są przechowywane w Muzeum Narodowym w Tokyo, gdzie można zobaczyć ich misternie zdobione zbroje.

 

 

Honda Tadakatsu i jego legendarny menpō

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Honda Tadakatsu (1548–1610), zwany „Samurajem, którego kule się nie imają”, był jednym z najpotężniejszych generałów Tokugawy Ieyasu. Przez całą swoją karierę wojenną nie odniósł poważnej rany – co przyniosło mu status niemal nadludzkiej postaci.

 

Jego menpō była równie legendarna co on sam. Miała ostry, drapieżny wyraz twarzy, przypominający wojenne bóstwo Fudō-Myōō, z wykrzywionym grymasem gniewu i gęstymi wąsami. Była pokryta czarnym lakierem, z podkreślonymi złotem detalami, a jej wnętrze pomalowane było na czerwono, co miało dawać wrażenie, jakoby wojownik pochodził prosto z piekielnego świata.

 

Maska Honda Tadakatsu znajduje się w zbiorach Tokugawa Art Museum w Nagoi.

 

 

Otani Yoshitsugu – menpō jako narzędzie tajemnicy i godności

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Otani Yoshitsugu (1558–1600) był jednym z najbardziej lojalnych i oddanych generałów Ishidy Mitsunariego, ale skrywał pewien sekret – cierpiał na trąd, który stopniowo wyniszczał jego ciało. Aby ukryć deformacje twarzy i zachować godność, nigdy nie pokazywał się publicznie bez menpō.

 

Jego maska była wyjątkowo realistyczna, przypominającą ludzką twarz o spokojnym, poważnym wyrazie. W przeciwieństwie do innych wojowników, jego menpō nie miała agresywnych zdobień ani groźnych wyrazów twarzy – zamiast tego odznaczała się subtelnym pięknem i niezwykłą precyzją wykonania. Dzięki niej Yoshitsugu mógł ukryć swój stan zdrowia, zachowując aurę silnego dowódcy aż do śmierci w bitwie pod Sekigaharą w 1600 roku.

 

Jego maska została pochowana razem z nim, a jej repliki można zobaczyć w Sekigahara Battlefield Memorial Museum.

 

 

Menpō Sanady Yukimury – oblicze ostatniego bohatera

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Sanada Yukimura (1567–1615) to jeden z najsłynniejszych samurajów okresu wojen domowych, znany jako „czerwony demon” ze względu na swoją legendarną odwagę i charakterystyczne czerwone zbroje. Był jednym z najgroźniejszych przeciwników Tokugawy Ieyasu i do końca walczył w obronie zamku Ōsaka.

 

Jego menpō zostało zapamiętane przez historię tak, jak i jego czerwona zbroja. Maska miała intensywnie czerwony kolor, a na jej czole widniały sześć złotych monet (六文銭, Rokumonsen) – symbol klanu Sanada, odnoszący się do opłaty za przeprawę przez rzekę Sanzu w buddyjskiej mitologii, którą zmarli muszą pokonać w zaświatach. Maska miała gniewny, ale opanowany wyraz.

 

Sanada Yukimura zginął w bitwie pod Ōsaką w 1615 roku, ale jego maska przetrwała. Dziś można zobaczyć jedną z jego menpō w Sanada Treasures Museum w prefekturze Nagano, gdzie przechowywane są także inne pamiątki po klanie Sanada.

 

 

Menpō Naoe Kanetsugu – maska lojalności i mądrości

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Naoe Kanetsugu (1559–1620) był wybitnym strategiem i doradcą klanu Uesugi, znanym ze swojej lojalności wobec Uesugi Kagekatsu i silnego przywiązania do konfucjańskiej koncepcji "gi" (義, sprawiedliwość, honor).

 

Jego men yoroi była wyjątkowa pod względem symboliki. Na czole maski widniał ideogram 義 (gi), co oznaczało „sprawiedliwość” – była to bezpośrednia manifestacja jego filozofii życia. W przeciwieństwie do wielu agresywnie wyglądających masek, menpō Kanetsugu miało łagodne, ale surowe rysy, przypominające twarz dojrzałego mędrca. Nie miało nadmiernych zdobień, a jego minimalistyczna forma podkreślała stoicką postawę i wewnętrzną siłę noszącego.

 

Obecnie maska Naoe Kanetsugu znajduje się w Muzeum Sakado w prefekturze Niigata, gdzie eksponowane są także jego oryginalne listy i dokumenty związane z rządami klanu Uesugi.

 

 

Menpō Maedy Toshiego – maska tygrysa z Kaga

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Maeda Toshiie (1538–1599), wierny sługa Ody Nobunagi i późniejszy daimyō prowincji Kaga, był jednym z najwybitniejszych wodzów końca okresu Sengoku. Był znany ze swojej waleczności i talentu wojskowego, ale także z zamiłowania do sztuki i ekstrawaganckich elementów zbroi.

 

Jego menpō było unikatowe pod względem kształtu i zdobień. Maska przedstawiała stylizowaną paszczę tygrysa, z widocznymi kłami i groźnym wyrazem, który miał siać strach wśród przeciwników. Tygrys symbolizował siłę i dominację – cechy, które Maeda chciał podkreślić na polu bitwy. Jego maska była lakierowana na czarno, ale miała złote zdobienia w postaci wąsów i brwi, co dawało majestatyczny wygląd.

 

Po śmierci Toshiego jego menpō zostało przekazane jako rodzinna pamiątka klanu Maeda. Dziś można ją podziwiać w Muzeum Maeda w Kanazawie, gdzie zachowały się także jego inne elementy zbroi i uzbrojenia.Kup samurajskie katany - oręż japoński w sklepie ukiyo-japan.pl

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

 

Zakończenie

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Men yoroi, choć dziś pozostaje reliktem epoki samurajów, wciąż przyciąga uwagę badaczy, kolekcjonerów i miłośników historii. Współczesna Japonia pielęgnuje to dziedzictwo, a oryginalne maski można podziwiać w prestiżowych muzeach, takich jak Tokyo National Museum, Tokugawa Art Museum w Nagoi, Samurai Museum w Shinjuku czy Sendai City Museum, gdzie przechowywana jest najsłąwniejsza menpō - maska Date Masamune. Wiele menpō znajduje się także w prywatnych kolekcjach, a niektóre pojawiają się na aukcjach, osiągając zawrotne sumy. Stulecia po zniknięciu samurajów, ich maski nadal budzą podziw i fascynację – jakby wciąż nosiły w sobie echo epickich bitw.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.Nie tylko muzea przypominają o men yoroi – maski te żyją także wśród praktykujących sztuki walki. W Japonii i na świecie pasjonaci katori shintō ryū czy iaido czasem wykorzystują repliki menpō w treningach, by poczuć na własnej skórze, jak zmieniały one sposób walki i perspektywę walczących. W rekonstrukcjach historycznych, takich jak inscenizacje bitwy pod Sekigaharą czy oblężenia Ōsaki, można zobaczyć postaci samurajów w pełnym uzbrojeniu, ich maski błyszczą w świetle pochodni, przypominając o dawnych czasach. W Japonii działa również rzemieślnicza nisza zajmująca się produkcją menpō według dawnych technik – w warsztatach takich jak Saotome Ichiro Masanobu czy Iron Mountain Armory, stare metody łączenia metalu i lakierowania przekazywane są kolejnym pokoleniom.

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia.

Men yoroi nie straciło też swojego miejsca w popkulturze. Filmy Akiry Kurosawy, od Siedmiu Samurajów po Kagemushę, wykreowały wizerunek wojowników w maskach, a gry wideo, jak Ghost of Tsushima czy Nioh, jeszcze bardziej rozpowszechniły fascynację tym elementem zbroi. Nawet w zachodnich produkcjach można dostrzec wpływy menpō – od projektów zbroi w Star Wars (gdzie Darth Vader i jego hełm czerpią inspirację z kawari kabuto), po stylizowane maski w japońskich horrorach. Samurajska maska, choć kiedyś była narzędziem wojny, stała się ponadczasowym symbolem odwagi, tajemnicy i niezłomnego ducha.

 

Esej o samurajskim uzbrojeniu - maski ochronne na twarz, czyli men yoroi, czy menpo - ich budowa, symbolika i historia. - separator tekstu

Kup samurajskie katany - oręż japoński w sklepie ukiyo-japan.pl

Zobacz >>

"Silne kobiety Japonii" - zobacz książkę autora strony

  1. pl
  2. en
Książka o historii kobiet w dawnej Japonii - "Silne kobiety Japonii" autorstwa Michała Sobieraj - twórcy ukiyo-japan.pl
Logo Ikigai Manga Dive - strony o Japonii, historii i kulturze japońskiej, mandze i anime

  

    未開    ソビエライ

 

  Mike Soray

   (Michał Sobieraj)

Zdjęcie Mike Soray (aka Michał Sobieraj)
Logo Soray Apps - appdev, aplikacja na Androida, apki edukacyjne
Logo Ikigai Manga Dive - strony o Japonii, historii i kulturze japońskiej, mandze i anime
Logo Gain Skill Plus - serii aplikacji na Androida, których celem jest budowanie wiedzy i umiejętności na rózne tematy.

  

   

 

 

未開    ソビエライ

 

 Pasjonat kultury azjatyckiej z głębokim uznaniem dla różnorodnych filozofii świata. Z wykształcenia psycholog i filolog - koreanista. W sercu programista (gł. na Androida) i gorący entuzjasta technologii, a także praktyk zen i mono no aware. W chwilach spokoju hołduje zdyscyplinowanemu stylowi życia, głęboko wierząc, że wytrwałość, nieustający rozwój osobisty i oddanie się swoim pasjom to mądra droga życia. Autor książki "Silne kobiety Japonii" (>>zobacz)

 

Osobiste motto:

"Najpotężniejszą siłą we wszechświecie jest procent składany.- Albert Einstein (prawdopodobnie)

Mike Soray

(aka Michał Sobieraj)

Zdjęcie Mike Soray (aka Michał Sobieraj)

Napisz do nas...

Przeczytaj więcej

o nas...

Twój e-mail:
Twoja wiadomość:
WYŚLIJ
WYŚLIJ
Twoja wiadomość została wysłana - dzięki!
Uzupełnij wszystkie obowiązkowe pola!

Ciechanów, Polska

dr.imyon@gmail.com

___________________

inari.smart

Chcesz się podzielić swoimi przemyśleniami czy uwagami o stronie lub apce? Zostaw nam wiadomość, odpowiemy szybko. Zależy nam na poznaniu Twojej perspektywy!